Kitakujo 

Adpozicioj / bejdéturi

3. Prepoziciaĵoj / pìre-détuàsori

Al ĉi tiu vortklaso apartenas nur malmultaj formoj, kies bazo ĉiam estas alia klaso (substantivo, adverbo aŭ verbo). Krome al ĉi tiu klaso apartenas kelkaj verbo-prepozicioj. La ĉi-tieaj formoj ĉiam bezonas iun kazon ĉe la sekva substantivo. Kelkfoje per la kazo okazas la distingo inter la sencoj.

a) Verba bazo / gèra-sóna uráho

vorto senco kazo bazo senco baza etimo
ćáskaw responde al -ku na-ćáska respondi Keĉ.: chaskiy
dáke-gu danke al, dank´al X na-dáka danki Lit.: dėkóti, Ger.: danken
djónaw prepare al -mut na-djóna prepari; pretigi Vj.: dọn
gápaw renkonte al -ku na-gápa renkonti Vj.: gặp
len(#V) sur -n; supren -ku len supren(mov)iĝi Vj.: lên
ra (rao)(#V) el X ra (rao) el(mov)iĝi Vj.: ra (Ger.: raus)
suŋ(#V) de sur; malsupren -ket; -ku suŋ malsupren(mov)iĝi Vj.: xuông
vao(#V) en -n X vao en(mov)iĝi Vj.: vào, vaò

b) Substantiva bazo / nàmi-sóna uráho

vorto senco kazo bazo senco baza etimo
ánsaw favore -mut ánsu favoro Got.: ansts, Mn.A.Ger.: anst
bátlaw honore -mut bátli honoro Tlng.: batlh
béc(aw) rilate -ku béci rilato Ger.: Beziehung
dákmaw baze -ku, (-ni) dákmu grundo Luv.: dakam
mésaw meze <ural.>(#1) mési mezo Alb.: mes-i, Gr.: mésê, méso
mése meze de -ket
námaw nome -ni námi nomo Ger.: Name, Turk.: nam (Fin.: nimi)
śi-bédaw, śi-bédipi ĉi-flanke -ni bédi flanko Ur.: bedë
tílaw(#2) malantaŭe -tap, -tan, -tas tílu(#3) malantaŭa flanko Pl.: tyl
wítaw direkte -ket; -ku wítu direkto Maanjan: witu (Jav.: wëtu, Bima: watu)
Ĉieldirektoj
altpátaw okcidente -ni altpáti okcidento Turk.: alt + Sans.: pat-
dáksaw sudo -ni dáksi sudo Ind.: daksina
nóstaw oriente -ni nósti oriento Finn.: nousta, nostaa
notámaw norde -ni notámo nordo Ĉjn.: notäma

c) Adjektiva bazo / ojta-sóna uráho

vorto senco kazo bazo senco baza etimo
kájlaw proksime -ku kájla proksima Keĉ.: ckaylla, kaylla
sój(aw) sekve -ni sója sekva Ĉer.: so-i
véćaw aparte de -ket véća aparta Alb.: veç

d) Adverba bazo / aw-sóna uráho

vorto senco kazo bazo senco baza etimo
dvas(aw) diagonale der dvas diagonale Pld.: dwas

e) Lokaj kunmetitaj skemoj

La sekvaj prepoziciaĵoj estas uzataj kun la genitivo, same kiel en du el la kvar resp. tri modelaj lingvoj, nome la germana kaj la latva. Krome la skemeco estas iomete subtenata de la hungara, en la unua grupo, kvankam tie alia kazo aperas antaŭ la koncerna postpozicio.

Laũ la germana skemo kun -halb, kiel ekzemple innerhalb "ene, interne de"
germane finne hungare latve kitake senco etimo1 etimo2 etimo3
außerhalb ulkopuolella(#1) kívül ārpus íspuole, íspuolipi ekstere Rus.: из [iz] Fin.: puoli Keĉ.: -pi
vínpuole, vínpuolipi Mn.Pr.: winna
innerhalb sisäpuolella(#1), sisällä belül iekšpus énpuole, énpuolipi ene , interne =
oberhalb yläpuolella(#1), yllä(#A) felül augšpus, virspus iúppuole, iúppuolipi supre Gt.: iupa
unterhalb alapuolella(#A)(#1) alul apakšpus, lejpus zémpuole, zémpuolipi malsupre Ltv.: zem
ánćpuole, ánćpuolipi Toĥ.: âñc 'unten'
Laŭ la germana skemo kun -seits, kiel ekzemple diesseits "ĉiflanke"
germane finne latve kitake senco etimo1 etimo2 etimo3
andererseits toisalta otrpus kítpuole, kítpuolipi aliflanke Lit.: kitas (Ltv.: cits) Fin.: puoli Keĉ.: -pi
beiderseits muolemmin puolin(#A) abpus dówpuole, dówpuolipi ambaŭflanke Ĉi.: 都 [dōu] (Kant.: dêu3 'Paar')(#1)
diesseits tälää puolen šaipus(#2)(#A) śípuole, śípuolipi ĉiflanke Lit.: šis, Ltv.: šis, šī
jenseits toisella puolella, tuolla puolen viņpus(#A) nújpuole, nújpuolipi transe Fin.: nuo & Kopt.: nai

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 21.08.2017