Kitakujo 

Kopulo

La Kitaka lingvo ne havas tiom da kopuloj kiel kelkaj lingvoj, ekz. en okcidenta afriko. Sed ĝi distingas jene.

Kitake Esperanto Etimo Ekzemplo Senco Komento
Memstaraj
naésa(#1) esti Lat.: esse, Id.: esar,
esir, esor
Mu teésa tlústa. Mi estas dika. Stato, eco
nakájna Keĉ.: kay & Ar.: kân(#2), Malt.: kein
(kun-, kon-, kien-) & Naŭ.: ca /ka/
kájnaso estaĵo Ĝi estas malofte uzata kiel kopulo.
Sed ĝi estas uzebla, se temas pri ies farto.
namána Hur.: mann-, Ur.: man- Útu temána vípsa. Utuo estas alta.  
nadzája troviĝi Ĉin.: zài Ému ladzája Móskvipi. Li troviĝis en Moskvo. Loko
nasíja(#3) esti iom Fnts.: si(#4) Énsaj tla kóślu tesíha dik
dárziri.
En la korbo estas
dek piroj.
Mezuro, kvanto
Íti tesíha piŋ gódirin(#5) mas-
nóra Paoloksi.
Itino estas kvin jarojn
pli juna ol Paŭlo.
nanjéha(#6) esti (prof., nac.) Fnts.: nye(#4) Paolo tenjéha púmerjo. Paŭlo estas arbisto. Idento (nacio, profesio
ktp.)
Paolo tenjéha púmerjodźot.
na-bújta(#7) ekzisti Rus.: быть [bytj](#8) Ka tebújta mákaso? Ĉu ekzistas manĝaĵo? Ekzisto
nabúla(#9) iĝi Baŝ.: бул-ыу(#10) Útu tebúla tlústa. Utuo iĝas dika. Estas konverbe kombinebla kun
* naésa
* nanjéha
Útu tebúla tlústaksi.
na-aśóla resti Cig.: ašól (Prät.) ašilas Íti sjeaśóla mója. Itino restos bela.
Íti sjeaśóla mójadźot.
naćúva Tlng.: chuv Íti sjećúva mója.
Íti sjećúva mójadźot.
nalíkta Lit.: lìkti Íti sjelíkta mója.
Íti sjelíkta mójadźot.
napsása Alb.: pas, Per.: paß + -es- Íti sjepsása mója.
Íti sjepsása mójadźot.
Ligendaj
na-ára esti Jap.: aru Kámi nàne-ára? Kiu vi estas?  

RIM: Bonvolu atenti, ke la kopulo mem ĉiam estas netransitiva. Tamen akuzativo povas aperi, se apud ĝi staras konverbo, kies radiko estas transitiva. ekz. Mu káwkun étaź teésa. "Mi estas manĝanta kukon.". Samsenca konstruo enhavas participon, ekzemple Mu teésa ruéta káwkun..

Derivataj formoj

Same kiel en aliaj lingvoj eblas krei derivaĵojn el na-ésa.

Verbo Senco Modeloj
na-bej-ésa ĉe-esti Esperanto, germana (dabeisein), latina (adesse)
na-en-ésa en-esti Esperanto, germana (drinnen sein)
na-pojs-ésa for-esti Esperanto, latina (abesse)
na-up-ésa sur-esti Esperanto

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 10.11.2017