Kitakujo 

Gramatikaj terminoj Kitake - Esperante / kèli-beráśtari sónomori Kitákapi

1. Sonori "Vortoj"

  Kitaka Esperanto laŭvorte Esperanto int. Ekzemploj Sencoj Modeloj
1. svenami-sono pornomo-vorto pronomo mu, ti, paj;
vo, ju, lo
mi, ci/vi, li/ŝi/ĝi;
ni, vi, ili
Ger.: Fürwort, Lat.: pronomen
2. asi-sono aĵo-vorto substantivo,
o-vorto
stíni, gúo,
míci
muro, lando,
katino
Ger.: Dingwort
3. eśo-sono eco-vorto dádeśo grandeco  
4. ojta-sono eca-vorto adjektivo,
a-vorto
dáda, zólta granda, verda  
5. esa-sono esti-vorto verbo,
i-vorto
nadáda, nazólta grandi, verdi  
6. gera-sono fari-vorto nagera, nasteja,
nalajga
fari, stari,
kuŝi
Ger.: Tätigkeitswort
7. sam-gera-sono kune-fari-vorto konverbo mákajed, gersaź manĝinte, laborante  
8. wóćku   participo bilgéra, rumáka farita, manĝanta  
9. aw-sono e-vorto adverbo temaw, ĉi tiel  
10. bejdétu ĉe-meto apozicio do; bejvosaj ĝis; ĉe  
11. pire-sono
pìre-détu
antaŭvorto
antaŭ-meto
prepozicio
(aŭ ĉi tie)
do, isku,
ensaj
ĝis, el,
en
 
12. anpire-sono
pas-détu
malantaŭvorto
post-meto
postpozicio dore, bejvosaj laŭ, ĉe  
13. gùger-sóno alfar-vorto junkcio va; da kaj; ke  
14. samger-sono kunefar-vorto konjunkcio va, ate kaj, ankaŭ  
15. zemger-sono subfar-vorto subjunkcio da, pat ke, se  
16. dejlaso-sono partaĵo-vorto partikulo dja jen  
17. tálu-sono numero-vorto numeralo ic, ek, kum,
kek, piŋ
unu, du, tri,
kvar, kvin
Ger.: Zahlwort
18. kâla-sono voki-vorto interjekcio  njit!, ning!,
cak!, vaj!
   

2. Padziri "Kazoj"

Ili aperas en la koncerna ĉapitro.

Kelkaj kazoj estas sociolektaj, sed ne triopas.

3. Uraleśari pjasi-padziri "Uralecaj lokativoj"

1. eno-dzajpo en-troviĝkazo inesivo
2. eno-gejpo en-irkazo ilativo
3. eno-gampo en-venkazo elativo
4. upreo-dzajpo sur-troviĝkazo superesivo
5. upreo-gejpo sur-irkazo sublativo
6. upreo-gampo sur-venkazo delativo
7. bejo-dzajpo ĉe-troviĝkazo adesivo
8. bejo-gejpo ĉe-irkazo alativo
9. bejo-gampo ĉe-venkazo ablativo (2)

4. Ráźdari va somséd-kélari pádziri "Dialektaj kaj najbar-lingvaj kazoj"

1. àlku-pádzi komenc-kazo  
2. dòro-pádzi vojo-kazo  
3. gugàmo-pádzi alveno-kazo terminativo
4. tùku-pádzi fino-kazo  
5. wùjpi-pádzi escepto-kazo  
6. kèsi-pádzi mezo-kazo  
7. vàkti-pádzi tempo-kazo temporalo

RIM Ĉi-supre nur aperas kazoj el parencaj dialektoj kaj lingvoj! La nombro de la kazoj en parencaj lingvoj tre malsamas: Dźiga havas nur 2 kazojn (kiel Esperanto), Dzitaka havas 7 (en sudaj dialektoj) aŭ 10 (en mezaj kaj nordaj dialektoj), Tivada havas 28 (en okcidenta dialekto) aŭ 30 (en orienta dialekto), Joźika havas 30 (en norda parto de la orienta dialektaro kaj okcidenta dialektaro), 31 (ĉe la marbordo de la orienta dialektaro, do "Twed-akti"), 32 (sur la insuleto "Rujk-akti"), 33 (en la meza dialektaro kaj meza resp. suda partoj de la okcidenta dialektaro, do "Svot-akti" kaj "Kvont-akti"), la Tivuka havas 29 kazojn. La temporalo ekzistas nur en du (!) urbetoj kaj kelkaj vilaĝoj ĉirkaŭe.

5. Soćari sánari pádziri "sociolektaj triopaj kazoj"

1. úpo-dzajpo sur-troviĝkazo  
2. úpo-gejpo sur-irkazo  
3. úpo-gampo sur-venkazo  
4. sírkeo-dzajpo ĉirkaŭ-troviĝkazo  
5. sírkeo-gejpo ĉirkaŭ-irkazo  
6. sírkeo-gampo ĉirkaŭ-venkazo  
7. zémo-dzajpo sub-troviĝkazo  
8. zémo-gejpo sub-irkazo  
9. zémo-gampo sub-venkazo  
10. désno-dzajpo dekstre-troviĝkazo  
11. désno-gejpo dekstre-irkazo  
12. désno-gampo dekstre-venkazo  
13. śújo-dzajpo live-troviĝkazo  
14. śújo-gejpo live-irkazo  
15. śújo-gampo live-venkazo  
16. píreo-dzajpo antaŭ-troviĝkazo  
17. píreo-gejpo antaŭ-irkazo  
18. píreo-gampo antaŭ-venkazo  
19. anpíreo-dzajpo malantaŭ-troviĝkazo  
20. anpíreo-gejpo malantaŭ-irkazo  
21. anpíreo-gampo malantaŭ-venkazo  

6. Gèra-sónari élmori "verbaj elementoj"

a) Váktiri "tempoj"

1. nu-vákti nun-tempo prezenco nuna nu-
2. te-vákti as-tempo prezenco te-
3. la-vákti is-tempo preterito la-
4. sje-vákti os-tempo futuro sje-
5. voj-vákti voj-
6. mo-vákti mo-

b) Gváwturi "modoj"

1. dàjka-gváwtu montri-modo indikativo -
2. go-gváwtu u-modo imperativo go-, -j
3. kow-gváwtu bonvolu-modo prekativo kow-
4. ma-gváwtu nefaru-modo prohibitivo ma-
5. vu-gváwtu us-modo kondicionalo; potencialo vu-
6. na-gváwtu i-modo infinitivo na-

c) Ismátamori "aspektoj"

1. aćka-ismátamo antas-aspekto progresivo -aćka
2. tân-ismátamo tân
3. uwan-ismátamo ontas-aspekto prospektivo -uwan

d) Gèra-kváwori "agad-manieroj" (RIM: Germane: Aktionsarten)

1. ko-gèra-kváwo ek-agad-maniero ingresivo ko-
2. sa-gèra-kváwo malek-agad-maniero egresivo sa-
3. daw-gèra-kváwo ad-agad-maniero durativo daw-
4. me-gèra-kváwo ig-agad-maniero kaŭzativo me-
5. intja-gèra-kváwo -intj-a
6. ve-gèra-kváwo iĝ-agad-maniero inĥoativo ve-
7. etja-gèra-kváwo -etj-a

e) Kíniri gèra-sónari "genroj verbaj"

1. gèra-kíni fari-genro aktivo -
2. njàkara-kíni suferi-genro pasivo -ew-, -ikt-

f) Njátamo "evidenteco"

1. pon-njátamo vidite-evidenteco - pon
2. vis-njátamo certe-evidenteco - -vis-
3. wen-njátamo laŭdire-evidenteco - -wen-

7. Gudánari gèra-són-elmori "Aldonaj verberoj"

RIM: Ili ekzistas en dialektoj.

1. dòw-om-gváwtu dubo-modo mi dubas pri la diraĵo   -dûm-
2. jakìna-gváwtu certa-modo mi certas pri la diraĵo   -jakn-, -jaŋ-
3. ćuva-gèra-kváwo resti-agad-maniero daŭre durativo -ćuv-  #1
4. dàpo-gváwtu sensencaĵo-modo sensence, sencele   -dap-
5. dèjlo-gváwtu parto-modo (nur) parte   -del-
6. dìno-gváwtu tago-modo tage, tut-tage   -din-
7. dìva-gváwtu spekti-modo mi spektis la diraĵon   -div-  #2
8. djàma-gváwtu aŭdaci-modo aŭdace   -djam-, -dźam-
9. lit-gèra-kváwo iomete-agad-maniero iomete atenuativo -lit-
10. lòjba-gváwtu gaja-modo gaje, volonte   -lojb-
11. lùla-gváwtu supozi-modo supoz(ebl)e supozitivo -lul-
12. màga-gváwtu plaĉi-modo plaĉe, kun plaĉo   -mag-
13. màlua-gváwtu honti-modo hontinde   -malu-, -mawl-
14. hìmo-gváwtu avido-modo avide   -him-
15. hoaka-gváwtu trompi-modo trompe, erarige   -hoak-
16. hòjga-gváwtu ĝoji-modo ĝoje   -hojg-, -hoj-
17. hòjta-gváwtu ĝusta-modo ĝuste   -hojt-
18. hôva-gváwtu ŝati-modo ŝate   -hov-, -how-
19. tân-gváwtu antas-modo -ante   -tân-  #3

8. Búnjiri "sonoj"

1. ánti-búnjo fin-sono fina sono  
2. apabúnjo de-sono ablaŭto v-u sub "ablaŭto-similaj fenomenoj"
3. èkud-ićbúnjo duon-vokalo duonvokalo Lit.: pusbalsis
4. ensóna búnjo envorta sono envorta sono  
5. ić-búnjo mem-sono vokalo Ger.: Selbstlaut
6. kwánzo-búnjo komenco-sono komenca sono  
7. ójve-búnjo sol-sono vokalo  
8. púnto   plozivo Kvn.: punta [p'unta] <Ety(PUT[siehe PUS])>
9. śirbúnjo ĉirkaŭ-sono umlaŭto Ger.: Umlaut
10. su-búnjo kun-sono konsonanto Ger.: Mitlaut
11. umbúnjo um-sono umlaŭto Ger.: Umlaut
12. bek-bùjki-búnjo retro-flekso-sono retroflekso  

9. Kitari "aliaj"

1. ákani   akanjo (N) Rus.: акание [ákanie]
2. ansóno mal-vorto antonimo -
3. àsli-ŋúp-ilmi pra-form-scienco etimologio Ind.: asli + - + Turk.: ilim,
Ar.: ilm, Ind.: ilmu
4. bóco   litero -
5. bócolo liter-aro alfabeto -
6. dahátu  #1   radiko (gram.) Sans.: dhatu
7. dovísu ĝis-tut- komplemento Rus.: до [do] + Lit.: visas
PT: Ger.: Ergänzung
8. gubándu al-lig- afikso gu + -band-
9. kalámo   vorto Nub.: kalám, Ar.: kalaam
10. kíni gèra-sóna genro verba   Isl.: kyn + Isl.: gera +
v-u malsupre
11. mátei   vorto Eg.: máte
12. pasbándu post-lig sufikso pas + -band-
13. pìrebándu antaŭ-lig prefikso píre + -band-
14. ráśti   skribo Lit.: rašti
15. róki   silabo Alb.: rrokje
16. róki-piéno   silabo-disigo Alb.: rrokje, -a + Ĉi.: pién
17. samsóno kune-vorto kunmetaĵo -
18. semsóno sam-vorto sinonimo -
19. sóno   vorto Fin.: sana, Est.: sõna,
Hung.: szó
20. sónomo vort-umo termino
21. sòno-pélto   vortkampo -""- + Fin.: pelto
22. son-rúśi   vortspeco -""- + Lit.: rušis
23. tánru   vortogrupo Lĵb.: tanru
24. ùsu-òso-ŋúpi subjekto-objekto-formo transicionalo -

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 31.03.2015