Kitakujo 

Verbo-klasoj / gèra-sóno-órpiri

a) Regulaj verboj / fépari gèra-sónori

La plej multaj verboj krom la sekva-alineaj estas tute regulaj kaj kiel adjektivoj (Tie mankas la verbigaj afiksoj!) finiĝas je -a.

b) Neregulaj verboj / anfépari gèra-sónori

RIM: La neregulaj verboj malaperas aŭ reguliĝas en la dialektoj kaj parencaj lingvoj.

Neligendaj / nembándedvari

"sento"-verboj / "dújgu"-gèra-sónori
Kitaka Senco Etimo Ekzempoj Senco Sinonimoj kaj ĝemeloj
ćao saluti Vj.: chào; k-u It.: ciao Mu ćao tun.(#1) Mi salutas vin. sin.: na-gólja
Mi ćao tun.(#2)
Mu ćao tin.(#3)
Mi ćao tin.(#4)
hao ami Ĉi.: 好 [hào] "ami; ŝati" Ŋa hao kámin. Mi amas vin. sin.: na-luba; ĝem.: na-hova "ŝati"
jao voli Ĉi.: 要 [yào] "deziri; voli; intenci" Paj jao nagérsa. Li volas labori. sin.: maw; na-vola; ĝem.: na-jova, na-java
jem malami; malŝati Ĉin.: yém 'hassen' Ísi jem nagérsa. Ŝi malŝatas labori. sin.: na-gána "malami"
maw(#5) voli; intenci Ind.: mau Vo maw namáka. Ni volas manĝi. sin.: jao, na-vola; na-java
Ĉiklasaj verboj en PraKitaka kaj Malnova Kitaka
Ŝtupo Kitaka Senco Etimo Ekzempoj Nuna lingvo Senco
Pra. vol(#1) voli Esp-o: voli, Lat.: volere,
Okc.: voler, Ger.: wollen
Áku vol timáka káwkun. Mu jao namáka káwkun.
Mi volas manĝi kukon.
Mu tevóla namáka káwkun.
"movo"-verboj / "páwjintjeni"-gèra-sónori
Kitaka Senco Etimo Ekzemplo Senco Sinonimoj
Nur verboj
kip(#1) atingi Ĉi.: kip 'erreichen' Ìsi kip tla gerádin. Ŝi atingas la urbon. na-kípa
pjaŋ flugi Brm.: pyang [pjang] Lo pjaŋ len góri. Ili flugas sur monton. na-lénta
téw formoviĝi Km.: tö·w 'wegbewegen' Ótu téw gerádiket. Oto formoviĝas de la urbo. na-pojs-páwa
Verboj kaj prepozicioj
dao alveni, ĝisveni Ĉi.: 到 [dào] 'ankommen; nach, zu, in' Paj dao ŋáku. Li alvenas al mi. na-gugáma
(prep.) al, ĝis Paolu lagéja dao Íti. Paŭlo iris al Itino. ku; do
len(#2) supren(mov)iĝi Vj.: lên 'hinaufbewegen; auf, hinauf' Ému len góriku. Li supreniĝas monton. na-anánćetja;
na-anànć-páwa
(prep.) sur -n, supren Lo telénta len góri. Ili flugas sur monton. úpku; úprawku
ra (rao)(#3) eliĝi, elmoviĝi Vj.: ra 'hinausbewegen; aus,
hinaus' (& Ger.: raus)
Íske ra házuket. Iu eliĝas el domo. na-ísetja;
na-ispáwa
(prep.) el Káti telópa ra lésu. Katino kuras el arbaro. ísku, énket
suŋ (suoŋ)(#4) malsupren(mov)iĝi Vj.: xuống 'hinunterbewegen;
hinunter' (& Lat.: sub)
Émo suŋ dóliku. Ĝi malsuprenmoviĝas al valo. na-ánćetja;
na-anć-páwa
(prep.) malsupren (al/de) Áplo tepáda suoŋ ot
púmu.
Pomo falas malsupren de arbo. ánćawku
vao(#5) eniĝi, enmoviĝi Vj.: vào 'hineinbewegen; in, hinein'
(& Rus.: в(о) [v(o)] "en")
Mu vao házuku. Mi eniĝas domon. na-énetja;
na-en-páwa
(prep.) en -n Émi tegéja vao házu. Ŝi iras en domon. énku
pliaj

RIM: * = ĝemelas kun regulaj

Kitaka Senco Etimo
mujk* ĉerpi Vj.: mực, mục, múc
gap* renkonti Vj.: gặp
got* senŝeligi Vj.: gọt
ŋen* havi tempon Alb.: ngen
scii Ĉeĥ.: ví

Formado de apartaj tempoj kaj modoj

Oni uzas la supre (A.1./2.) menciitajn erojn, sed ne 'te-'.

sufikso: -ta

Ekzemplo
Kitaka Senco Ekzemplo Senco
ćaota saluti Ému laćaota sin. Li salutis cin.
Ĉiklasaj verboj en la PraKitaka kaj Malnova Kitaka
Ŝtupo Kitaka Senco Etimo Ekzempoj Nuna lingvo Senco
Mn. daj(#1) doni Rus.: дай [daj] Émi daj múku púlin. Émi tedája múge púlin. Ŝi donas al mi monon.
Pra. kej(#2) rajti Ĉi.: 可以 [kĕ-yĭ] Éme kej titába do Móskva. Ému tetórna natába do Móskvi.
Ému tetórna natába Móskviku.
Li rajtas vojaĝi al Moskvo.

Ligendaj / bándedvari

Kitaka Senco Etimo Ekzemplo Senco Komento
-ara esti Angl.: are, (Sve.: är, Dan.: er) Tu kve-ára? Kiu ci estas?  
Mu Renu-ára. Mi estas Reneo.  
Tu kvaw-ára? Kiel ci estas?  
-tura havi Lit.: turėti Paj kvo-túra? Kion li havas?  
Ému házu-túra. Li havas domon.  
Ŋa décivéjo-túra. Mi havas kapdoloron.  
-sura fari Jap.: suru Lo lúbo-súra. Ili amoras.  
(Mu) feŋ-súra. Mi dankas. (slango!)
Indjéna-sùraj! Bonvole pardonu!  
Ŋa kámin telúba-sùra. Mi amas vin. plifortigas ĝentilecon
-gona iri Pld.: gahn [go:n], Angl.: go Émo kapúta-góna. Ĝi difektiĝas (aŭ) kaputiĝas.  
-kura veni Jap.: kuru Paj gérso-kúra. Li venas al laboro.  
-tuda ludi Kor.: tu.da Émi káti-túda. Ŝi ludas katon.  
Lo lúbo-túda. Ili amoras.  
-dora veturi Tib.: dro, dru Ému búsu-dóra. Li veturas buson.  

Formado de apartaj tempoj kaj modoj

Oni uzas la supre (A.1./2.) menciitajn erojn, sed ne 'te-'.

sen sufikso!

Ekzemploj
Kitaka Senco Ekzemplo Senco
-tura havi Paj lá-kvo-túra? Kion li havis?
-sura fari Lo la-lúbo-súra. Ili amoris.

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 11.08.2017