Kitakujo 

La tonemoj de la Kitaka / Tla zvónćuri kitákani kélini

Normaj tonemoj / fácvari zvónćuri

a) Unua tonemo / ójnenśe zvónću

Ĝi povas esti markata per la jena supersigno "´".

Ekz.:

míco kato teképa povas namáka manĝi

b) Dua tonemo (2t) / ékenśe zvónću

Ĝi devas esti markata per unu el la jenaj supersignoj "^" aŭ "~".

Bonvolu atenti, ke la prefikso de verba infinitivo na- estas metata, sed tamen ignortata ĉe la alfabeta ordo. Same okazas pri la lingva prefikso ki-.

1. âbra forta
2. na-âka veturi
3. akû jen
4. âmpu ofico
5. bâlu posedanto
6. bâmbi bebo
7. bêlo ravo; plezuro
8. bêra malhelruĝa, bruna
9. bôdi fiŝkaptilo
10. bôla abunda, plensufiĉa
11. bôno principo
12. brôdu ulo, kamarado, kunulo
13. na-ćêta vomi
14. ćûŋa meza
15. dâglo simio
16. dâko tegmento
17. dâŋo arko
18. dâro bastono
19. na-dâśa maldungi
20. dêbo umbiliko
21. dîni religio
22. dôlaw, dôla, dôlawku(#1) malsupre, malsupra, malsupren
23. Dôlu dolaro
24. dûgo argila poto/vazo/ujo
25. na-êla(#2) vivi
26. êluko besto
27. fâra preta
28. ki-gêlgja irlanda
29. gîgu kratero
30. gûo(#3) lando
31. hâsva malfacila
32. hîlo morto
33. na-hôva ŝati
34. îrm- -fobio
35. îsko bito
36. îsu artiko
37. jãm(#N) tri
38. jãśi infano
39. na-jôva intenci
40. na-kâja meti
41. na-kâla voki
42. kâla-sóno interjekcio
43. kãn(#N) kvar
44. kâri ĉas(ad)o
45. na-kârka(#4) bezoni
46. na-kêla(#5) veni
47. kêpi pinto de monto
48. kêti cent mil
49. na-kîra opinii; kredi
50. kôgaju palato
51. kôndo koko
52. na-kûja kuŝi; dormi
53. na-kûla aŭdi
54. kûra blu-nigra
55. lâku telero
56. na-lêŋa vojaĝi
57. lîmi kvinteto, kvinopo
58. lôku(#6) loko, ejo
59. lûgo herbejo
60. na-lûpa vori
61. mâko papavo
62. mâklo parenco
63. mâli farbo
64. na-mânda lerni
65. mêa(#7) kun
66. mêlni inko
67. mêni luno
68. mên-emi(#8) monato
69. mêni-gúno lundo
70. mêso tablo
71. mîtu argilo
72. mõ- -os
73. môgu fungo
74. môko kolo; gorĝo
75. môz- deci-
76. mûno ovo
77. nâki du(op)o, paro
78. nâni, nânu oklino, onklo
79. -nêl kvara
80. nîlu najlo
81. nînda svelta
82. na-njâla leki
83. njâta sengusta
84. nô'e ĉe -n
85. nône ĉe
86. nôro de ĉe
87. nô'on laŭ ĉe
88. nôno pensaĵo
89. na-nôsta(#9) supreniri
90. nûj(#10) ni (inkl.)
91. nûmo oleo (por mangaĵoj)
92. õm(#N) du
93. pâlvi(#11) vilaĝo
94. pâp- femto-
95. pâtu dekopo
96. pâwo fasko
97. -p-(#12) (de) super (+n)
98. pêno(#13) kapo
99. na-pêta porti surbrake
100. pîku nordo
101. na-pôka akcepti
102. na-pôkewa(#14) esti akceptata
103. pôn(#N) kvin
104. pû- muziko; sono; ...
105. na-pûŋa ĝusti
106. râśta ĝusta
107. râtu(#15) piedo; gambo
108. ki-rêna portugala
109. rêpu vosto
110. rôŋo(#16) pneŭo
111. ki-sãma samea
112. sâwa sana
113. na-sêma forlasi
114. skêsa malbona
115. na-sôla(#17) diri
116. na-sûpa suĉi
117. śâk- eksa-
118. śêmi aero
119. śvĩ- ajn
120. tân as -anta
121. tâzu baseno
122. têlu skorpiono
123. na-tîda okazi
124. na-tîra malŝlosi
125. na-tîsa, tîso guti, guto
126. na-tôlka traduki
127. na-tôla nombri
128. tôp- tera-
129. tûni ŝtofo
130. ûdi(#18) haŭto
131. -ûps-(#19) trinkaĵo, likva manĝaĵo
132. ûsu(#20) subjekto
133. ûtu saketo
134. na-vâka gardi
135. vâtu(#21) trajno
136. na-vêla ordoni
137. -vêt kvina
138. vî(#22) scii
139. ki-vĩta fiĝia
140. vôvaw hund(et)o
141. wãk(#N) ses
142. zômo(#23) medio

La dua tonemo funkcias simile al la sesa tonemo en la vjetnama, krom ke anstataŭ glota sono malfortege aperas intera konsonanto, kiu dependas de la vokalo. Ĉe a estas malfortega h. Ĉe o kaj u estas malfortega w. Ĉe e kaj i estas malfortega j.

Dialektaj aldonoj je la tonemoj / ráźdari gudájori je tla zvónćuri

Kelkaj dialektoj aldonas tonemojn.

Tritonemaj dialektoj / tirzvónćari ráźduri

La tria tonemo en kelkaj dialektoj similas la la kvina tono de la Vjetnama.

Norma formo Dialekte Senco Etimo Komento
béri bri ekde Turk.: beri Pro: na-béra "porti", bêra "malhelruĝa; bruna"
mo- m- -an- Cv.: mo- Pro: mo "mi (neŭtre)" kaj mõ- "-os".
tána tna malgranda Sans.: tanú Pro: -tan "al"
na-vára na-vra atendi Hung.: vár Pro: vári "akvo"

Rilataj terminoj / bécari sónomori

Laŭ la ĉina eblas la jenaj terminoj por tonemoj (ĉine [shēng], Kant.: sing1seng1(#1) (Ĉin.(Gab.): šīng(#G))) > kitake śíŋori.

"tonoj"

"kvalito"

Al la sekva ĉapitro
07.03.2022