Kitakujo 

Specifaj tipoj / rúśomari ásamiri

a) Im-aj / ím-ari (TokP.: -im - montras transitivecon)

Ĉi tiu silabo -im- tute ne rilatas al la diminutiva sufikso -im-! Ĝi nur ekzistas en verboj el la Tokpisina lingvo.

1. na-áwtima publikigi TokP.: autim    
2. na-hápima #1 duonigi TokP.: hapim hápo #1 duono; parto
3. na-kátima tranĉi TokP.: katim    
4. na-kólima (Var.: na-kólma) voki TokP.: kolim    
5. na-lárima permesi TokP.: larim    
6. na-lúkima vidi TokP.: lúkim    
7. na-lúsima perdi TokP.: lúsim    
8. na-pásima fermi TokP.: pasim    
9. na-púlima perforti TokP.: púlim    
10. na-ráwsima forigi, deigi TokP.: rausim    
11. na-tókima informi TokP.: tokim    
12. na-wókima labori, fari TokP.: wokim    

b) On-aj / on-ari (Alb.: -on)

na-duróna toleri Alb.: durón

c) In-aj / in-ari (Cig.: -in)

1. na-pojs-rájtina forrajdi Fin.: pois + v-u malsupre
2. na-rájtina rajdi Cig.(Burg.): rajtinel
3. na-śeprína balai Cig.(Roman): šeprínel

d) '-s-'aj / '-s-'ari [el Het.]

1. na-lúksja heliĝi Het.: luktsi
2. na-úpsa leviĝi [pri suno] Het.: up-tsi
3. na-wéksa deziri Het.: wek-tsi

e) t-aj / t-ari

Infinitivoj
1. na-bílta paroladi Lit.: bilti, biloti
2. na-bújta ekzisti Rus.: быть [bytj], Ukr.: бити [byty], Slvk.: byť
(Ma.Sor.: byś, Mn.Pr.: bût, boût, Ltv.: būt, Lit.: būti)
3. na-déta meti Lit.: dėti
4. na-dóta parki Lit.: dėti + ablaŭto
5. na-drísta aŭdaci Lit.: drįstù, drįsti (Sans.: dhrs-nôti, Gr.: thérsos)
6. na-gáwta ricevi Lit.: gáuti
7. na-gróta graki Lit.: gróti (EWB) (Ger.: krähen)
8. na-hárta plugi Lit.: árti, Ltv.: art
9. na-klásta kuŝigi, meti Rus.: класть [klastj]
10. na-klóta etendi (kuŝe); surkovri Lit.: klóti
11. na-lémta decidi Lit.: lémti (lėmė)
12. na-líkta resti Lit.: lìkti (lìko) (ToĥA.: lip-, Isl.: leifar)
13. na-lípta glui Lit.: lìpti (limpa) (Sans.: limpati)
14. na-mélsta peti Lit.: melsti
15. na-míkta okulsigni, palpebrumi Slov.: migati
16. na-mínta treti Lit.: mìnti
17. na-mójta lavi Rus.: мыть, мою [mytj, moju]
18. na-mólita preĝi Rus.: молить [molítj]
19. na-ópeta instrui Finn.: opettaa* (oppi*)
20. na-píta trinki Rus.: пить [pitj], Kr.: piti, Slvk.: piť (Pl: pić, Plb.: pait)
21. na-pójsta forigi Finn.: poistaa (pois)
22. na-ráśta skribi Lit.: rašti (rašyti)
23. na-spjáwta sputi Lit.: spiáuti
24. na-sráta feki Rus.: срать [sratj]
25. na-súkta tordi Lit.: sùkti, Ltv.: sukt (Kr.: sukati, Pl.: sukać)
26. na-túpta kaŭri Lit.: tūpti (tupėti)
27. na-vísta velki Lit.: výsti (Mn.A.Ger.: wesanên, Mn.A.: wisnian)
Tria persono
1. na-déhhta taŭgi Pld.: döcht (Ger.: taugen, Mn.Angl.: dugan)
2. na-géjta farti Ger.: geht's
Derivita substantivo
1. na-élta vivi Hung.: élet (élni) (Fin.: elää, Est.: elama)

f) Demanda / prása

na-jága kion fari, "kii" Kalm.: yaγɒ- #1 Tejága Paolo
je peóso?
Kion faras Paŭlo
je la hundo?  #2

f) Negacia / nemdíha (njéśa)

En sociolekto ekzistas negacia verbo.

na-njéśa ne -i Enc.: ńe-ś Íti tenjéśa naéta káwkun. Itino ne manĝas kukon.  
kutime Íti nem teéta káwkun.
kun memstara modalverbo Íti njéśaź temóga naéta káwkun. Itino ne ŝatas manĝi kukon. kun konverbo je -ź
Íti mógaź tenjéśa naéta káwkun.
kun sufiksa modalverbo Íti tenjéśa naétdurta káwkun. modala sufikso ĉe la ĉefa verbo
Íti tenjéśdurta naéta káwkun. modala sufikso ĉe la negacia verbo
kutime Íti nem temóga naéta káwkun.  

La negacia verbo povas esti eĉ mem negata per la prefikso an- kaj tiam signifas "ja" kaj estas pli malpli sinonima kun la ne derivata adverbo doŋ.

na-annjéśa ja -i Enc.: ńe-ś Íti teannjéśa naéta káwkun. Itino ja manĝas kukon.  
kutime Íti doŋ teéta káwkun.
kun memstara modalverbo Íti annjéśaź temóga naéta káwkun. Itino ja ŝatas manĝi kukon. kun konverbo je -ź
Íti mógaź teannjéśa naéta káwkun.
kun sufiksa modalverbo Íti teannjéśa naétdurta káwkun. modala sufikso ĉe la ĉefa verbo
Íti teannjéśdurta naéta káwkun. modala sufikso ĉe la negacia verbo
kutime Íti doŋ temóga naéta káwkun.  

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 08.06.2017