Kitakujo 

La adjektivo / tla òjta-sóno

Ĝia tipa finaĵo estas -a krom ke ekzistas iu afikso verbiga, ĉar ankaŭ verboj finiĝas je -a. Genroj kiel ĉe substantivoj kaj parte pronomoj ne estas distingataj. La deklinacio de la adjektivo havas la samajn kazajn kaj nombrajn finaĵojn kiel la substantivo.

1. La komparacio / Tla lígemèni

komparativo: mas-(#1) pli His.: más > Maj.: màas
vec- Ma.Sor.: wěc(ej)
superlativo: naj- plej Pl./A.Sor./Slvk./Mak./Blg.: naj-

2. La malkomparacio / Tla anlígemèni

malkomparativo: an-mas- malpli Kor.: an-, Gr./Sans.: a(n)- + His.: más > Maj.: màas
an-vec- v-u supre
sić-(#1) Vab.: sikiglu
malsuperlativo: an-naj- malplej Kor.: an-, Gr./Sans.: a(n)- + Pl.: naj-
sils-(#2) Vab.: sikilisa

3. Vortetoj uzataj en komparoj / Sónimori biwéptari énsaj lígemèniri

Esperante Kitake (se deklinacieblas) Kitake (se ne deklinacieblas(#1))
ol -ksi lik
el -ket isot(#2)
X-a kiel y X-a y-dźot X-a as y
tiel X-a kiel y témaw X-a y-dźot témaw X-a as y, témaw X-a sem y

4. Specifaj afiksoj / rúsomari gubánduri

Afikso Senco Etimo Ekzemplo Senco
-ajp- -em- Finn.: taipumus mákajpa manĝema
-atv- -ebl- Hung.: -ható mákatva manĝebla
-edv- -end- Esp.: devi lípedva pagenda
-ems-(#1) -simila Turk.: (i)msi gjúpemsa stulteca
ki-(#2) -lingva Sva.: ki- kidújća(#3) germanlingva
-isva -eta RIM: por kolorvortoj. Lit.: -svas gélisva flaveta
-odn- -ind- ASor.: hódny lúbodna aminda
-ojta -eca Sor.: -ojty jégojta glacieca
pa- sen ... Alb.: pa pa-ájba senhonta
-tlen-(#4) Hung.: -tlen (-tlan) súvotlena(#5) senakva

La adjektivo en la plej oftaj kazoj staras antaŭ la koncernata substantivo, sed ĝi povas stari malantaŭe, se tio pro stilaj aŭ aliaj kialoj necesas.

5. Apliko de komparado en frazoj / Jópseni lígemènini énsaj tókomori

a) Ekzemploj / líziri

Paolu teésa mastlústa Ítiksi. Paŭlo estas pli dika ol Itino.
Géru teésa sićaránda Paoluksi. Gerhardo estas malpli saĝa ol Paŭlo.
Íti teésa najmója loket. Itino estas la plej bela el ili.
Aotu laésa silsberáca kúleket. Aŭtuo estis la malplej riĉa el ĉiuj.
Súvoksi mastépa púru teésa. Fajro estas pli varma ol akvo.
Kúleket sićgúrda émi laismátama. Ŝi aspektis plej malbele el ĉiuj.

b) Eblecoj / átvesori

X V mas-/sić-A Y-ksi X V (mal)pli A ol Y. berberaj, greka, hebrea, malaja, maoria, songhaja, svahila, taja, kimra, zapoteka, finna
X V naj-/sils-A Y-ket X V (mal)plej A el Y.
Y-ksi mas-/sić-A X V. X V (mal)pli A ol Y. japana, vaska, birma, ĉibĉa, guarania, hindia, kanada, turka, finna
Y-ket naj-/sils-A X V. X V (mal)plej A el Y.

RIM: La modelojn mi trovis en: "Die Cambridge Enzyklopädie der Sprache", paĝo 84.

Kaj jene ekzemplo el la indonezia lingvo:

Bis ini lebih baik dari itu. Bus dieser schöner von jenem. 'Dieser Bus ist schöner als jener.'
X lebih_A dari_Y X V pli A ol Y Ĉi tiu buso estas pli bela ol tiu.

RIM: el "Indonesisch für Globetrotter", paĝo 32

Kaj jene ekzemploj el la korea lingvo:

Mali-ka Susan pota te yeppu-ta Mary-NOM Susan than more pretty-DECL 'Mary is prettier than Susan'
X Y_pota te_A-V X V pli A ol Y Marino estas pli bela ol Susano.

RIM: el Minjoo_Kim.pdf, paĝo 1

i-shi.sa-bo.da naeng.myôn-ûl (tô) chos.sûm.ni.da dieses-Essen-im-Vergleich-zu kalter-Nudelsuppe-(4) (mehr) gut-sein 'Dieses Essen ist besser als die kalte Nudelsuppe.'
X-po.da Y-(4) (tô) A-V X V pli A ol Y Ĉi tiu manĝo estas pli bona ol la malvarma nudelsupo.

RIM: el "Koreanisch für Globetrotter", paĝo 44

Kaj jene ekzemplo el la japana lingvo:

Tokyo wa Osaka yori okii desu. Tokyo Osaka als groß ist 'Tokyo ist größer als Osaka.'
X Y_yori A-V X V pli A ol Y Tokio estas pli granda ol Osakao.

RIM: el: "Japanisch Wort für Wort", paĝo 41

Kaj jene ekzemplo el la tibeta lingvo:

ngüü-la sser g'ong tch'äh Silber-als Gold Preis größer 'Gold ist teurer als Silber.'
Y-la X (S)A X V pli A ol Y Oro estas pli multekosta ol arĝento.

RIM: el: "Tibetisch für Globetrotter", paĝo 51

Kaj jene ekzemplo el la Guarania lingvo:

Ne porãve Kamégui. dein schön-mehr Carmen-von. 'Du bist schöner als Carmen.'
X A-ve Y-gui. X V pli A ol Y Vi estas pli bela ol Karmeno.

RIM: el: "Guarani Wort für Wort", paĝo 33.

6. Gravaj adjektivoj / pújskari òjta-sónori

Kit. Senco Etimo Kit. Senco Etimo
aránda saĝa Gua.: arandu gjúpa stulta Rus.: глупый [glupyj],
Pl.: głupy
múdra Sor.: mudry (Kr.: mudar, Pl: mądry) rúmla Est.: rumal (Gen.: -a)
beráca riĉa Vask.: a-beratsa wákća malriĉa Keĉ.: wakcha
bóća gaja Tlng.: boch anbóća malgaja  
vésela Rum.: vesel & ASor.: wjesoły,
wjeselši, wjesele, wjeselo
anveséla  
brúza rapida Trk.: bruzas láwna malrapida Ind.: laun
gótja Lit.: goti
rípa Taj.: rìip
cíkva interesa Ukr.: tsikawyj kétla malinteresa Tlng.: qetlh
dáda granda Lit.: dìdelis & Ĉi.: dà bága(#1) malgranda Mong.: baga (Skotg.: beag [bäk])
gvása Gvar.: guasu ćíkia Vask.: txiki, Bur.: čiki
máha Sans.: mahát, Ind.: maha ćúta Ĉi.: čut
ŋéza Mad.: ngeza léka(#2) Taj.: le-k
útana Ĉer.: u'-ta-na' tána Sans.: tanú
dálma profunda Ind.-Malaj.: dalam lída malprofunda Enc.: lidde (liddea)
dípa(#3) TokP.: dipi
deana bona Amh.: dähna gájsa malbona Vask.: gaiski
héva Fin.: hyvä, Est.: hea keáka Alb.: keq, Gr.: κακος [kakós]
ósda Ĉer.: osda múva Mong.: муу [muu]
jója Jap.: yoi ráca Mad.: ratsy
tóva Heb.: tov wóra Sko.: waur
dlákva mola Gt.: þlaqus kátva malmola Kaz.: khatti, Mong.: hatuu
(Jap.: katai)
meáka Kr.: mek(a/o), Rus.: мягкий [mjágkij],
Slvk.: mäkký
dólga(#4) longa Rus.: долго [dolgo],
Slov.: dolg(a/o)
ćóta mallonga Ĉi.: čot
úzuna Uzb./Turk./Azb.: uzun ćúta Ĉi.: čut,
Keĉ.(Ayac): čutu 'short'(#5)
drága kara Hung.: drága, Cig.(Lov.)/Rum.: drag píkta malica Lit.: pìktas
fíla Gr.: φιλος [fílos] póśva Gua.: pochy ®[poši-]
míla Rus.: милий [milij], Pl.: mily    
dzúkva simpatia Gua.: juky ®[djuki-] wésa malsimpatia inventita
d¸ága(#6) hela Sum.: dag léća malhela Snĉ.: łeč
léwka Gl.: leuc-os támna Kr.: taman, tamna, tamno
gagéda peza Ĉer.: ga-ge-da máliska(#7) malpeza Het.: malisku-
vázna Per.: wazn 'Gewicht'
gúja multekosta Ĉin: guì tújka malmultekosta Lao.: thüük (Taj.: thuuk)
hodára forta Sva.: hodari slába malforta Rum.: slab, Rus.: слабый [slabyj],
Slvk.: slabý
kálpa Keĉ.: kallpi máliska(#8) Het.:malisku-
hójga ĝoja Pld.: högen "ĝoji" anhójga malĝoja  
lóka Ĉin.(Gabl.): lok "ĝoji" anlóka  
hójta ĝusta Fin.: hyvä, Est.: hea + t réda malĝusta Mn.Pr.: REDI, reddi
kájla proksima Keĉ.: ckaylla, kaylla fárna malproksima Ger.: fern, Angl.: far
tóla Lit.: tolus (Ltv.: tāls, tālu)
túwa Het.: tuwa
kúsa seka Kom.: kos, Mar.: kokšo némla malseka Turk.: nemli
śáwsa Lit.: sausas, Ltv.: sauss,
Mn.Pr.: sausâ & Kop.: šow (šowe)
lílka facila Snĉ.: lilëq sása malfacila Keĉ.: sasa
léja laca Ĉin.: lèi sárka mallaca Gua.: saraki
magála alta Geo.: magali níza malalta Slov.: nizek, Rus.: низкий [nizkij],
Pl.: niski, Plb.: niz, Slvk.: nízky
párka Het.: par-ku-us´ (parkus)
vípsa Gr.: ypsêlós, Rus.: высокий
[vysokij], Ukr.: wysokij
méla varma Hung.: meleg, Han.: mêlëk
& Kalm.: mel^ün
círa malvarma Tar.: cir-a (Keĉ.: chir-i, ciri)
tépa Ukr.: teplyj, Slvk.: teplý
(Rus.: тёплый [tëplyj])
kisína Alg.: kisina
  mírza(#9) Slov.: mrzlo
mója(#10) bela Ndl./Pld.: mooi, Pld.: moi gúrda(#11) malbela Slov./Kr.: grd
śúkra Rum.: şucar, Cig.: šukár rúma Fin.: ruma
nóra juna Est.: noor kéra maljuna Kaz.: käri
seána Irl: sean, Skotg.: sean [schän] (seann [schaun]), Lit.: senas,
Sans.: sánas
nówsa inteligenta Gr.: nóos, nous rókwa freneza Sr.: roocö [rôkw]®,
(var.) croocö [krôkw]®
núra nova Finn.: nuori "juna" & Angl.: new [nju] "nova" gedíma malnova Nub.: gedím (Ar.: gadim)
ójva sola Gr.: oios, Av.: aêva, Mn.Per.: aiva
(Sans:: evá, Pŝt.: yau)
anójva malsola  
uwása Ĉer.: u-wa-sa (u-wa-sv) anuwása
péŋa plena Mon.: peng bósa(#12) malplena Kaz.: bos
śíka Ain.: šik- pústa(#13) Jid.: pußt
śúda feliĉa Kom.: šuda anśúda    
táza freŝa Turk.: taze antáza malfreŝa  
témza(#14) pura Turk.: temiz gáda malpura Ĉer.: ga-da
kótora(#15) Ind.: kotor
tlústa dika Ma.Sor./Pl.: tłusty bóga(#16) maldika Kant.: bog6
tína Ger.: dünn, Angl.: thin
vórta rekta Cig.: vorta béloka kurba Ind.: bélok
jíta Ĉi.: yit
kíra(#17) Fin.: kyyry

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 15.08.2017