Kitakujo 

Ablaŭto-similaj fenomenoj / apabúnjo-sémkari zópt-omori

a) Ŝanĝiĝo de (duon)vokaloj / mútosetjeni (èkud-)ić-búnjorini

- Primara (t.e. etimologia) ablaŭto / ójnoma (t.t. àsli-ŋúp-ilma) apabúnjo

Vorto Sinonimoj Deveno Senco Komento Ŝanĝo
béla júrka Rus.: белый [belyj] blanka parencaj e - a
bála   Alb.: bálë blank-frunta
na-bráŋa na-léta Ger.: bringen, Toh.B: prank- alporti parencaj a - u
na-brúŋa Kim.: he-brwng konduki
díno gúnu, tívi Sans.: dína, Nep./Hin.: din tago parencaj i - a
dáno   Ser.: дан [dân] tago >dato
hîlo kálmo, móro, máwtu,
r¸ájo
Vask.: hil morto parencaj i - u - o
na-húla na-rósla Sum.: hul detrui
hólo hhóntu Bur.: hôl armeo
na-kâla na-gója Isl.: kalla [katla], Sve.: kalla, Nor.: kalle;
Ar.: qâla, kallama
voki   a - o
kólu golóso Heb.: kol voĉo  
kára   Turk.: kara nigra parencaj a - u
kûra   Jap.: kurói (k-u Map.: kury) blu-nigra
na-kéjsta   Lit.: keisti ŝanĝi > varii parencaj ej - i
kéjtu   Lit.: keitìmas ŝanĝo > varianto
na-kísta   Lit.: kìsti ŝanĝi
kíta   Lit.: kìtas alia
kévi   Han.: kev, kew, Mrdv.: kev, Mans.: käw mineralo (<ŝtono) parencaj e - i
kívi   Fin./Est.: kivi ŝtono
lági lajgájko Ger.: Lage situo parencaj a - aj
na-lájga   Ger.: liegen & Angl.: lie [laj] kuŝi
na-lágja naendéta Tag.: lagyan enmeti  
lúga zolta; (/) sánja Kant.: lug6 (en: lug6-xig1, lug6 ca4) verda   ú - û
lûgo   Rus.: луг [lug] herbejo  
rátu   Ltv.: rats, Lit..: ratas > Fin.: ratas rado parencaj a - i
na-ríta na-máza Lit.: ritù, (rìsti), Ltv.: ritēt ruli
na-stéja   Ger.: stehen stari parencaj e - o
stóju   Rus.: стоять [stojatj] stari > stato
ténu súnu Tik.: ten filo parencaj e - o
tóni dóhtri, súni Tik.: ton filino
na-tôlka   Est.: tõlkima traduki parencaj ó - ô
tólku   Jid.: tolk senco
na-vêla #1 na-solsága Rus.: велеть [veletj] ordoni parencaj e - o
na-vóla jao, maw = voli
na-wétua naisgáma Jav.: wëtu elveni parencaj e - a - i
wátu bejket, -ket Bima: watu de (loke)
wítu gegámi Maanjan: witu direkto
wóra anhéva, múva Skot.: waur malbona   o - a
wárwa   Jap.: warui malbonfarta  

RIM: Verda fono signifas, ke la koncerna ŝanĝo taŭgas por analogia disvastigo.

- Sekundara (t.e. analogia) ablaŭto / ékema (t.t. sémća) apabúnjo

Nom. Origino Senco Etimo Devena Senco
I.: e - a [- i]
1. ásto metiisto Ĉuv.: asto ésti metio
2. ílmi scienco Turk.: ilim, Ar.: ilm na-álma esplori
3. ínsi kesto Snc.: inës ánsi kestego
4. kíni sekso, genro Isl.: kyn kéno verba genro
5. péa /PraKit./,
péo /Mn.Kit./
kapo Est.: pea, Finn.: pää pao- ĉef-
6. pélto kampo; agro Fin.: pelto píltu agro
I.b.: ew - aw - iw
1. páwtu piedo Pld.: Faut, Gr.: podi péwto membro (kiel korpoparto)
I.c.: ie - ia - i
1. tiépi dokumento Ĉi.: tiep tiápo pasporto
2. viéśa publika Lit.: viešas viáśu politiko
I.d.: ej - aj - i - ie
1. ájbu honto Sva.: aibu éjbo skandalo
II.: e - o
1. kélva ruĝa Mapuche-a: kelu kólva infraruĝa
2. zémi tero Ltv.: zeme zômo #1 medio
3. -hóga lerni Kant.: hog6 héga klera
4. na-népa mensogi Tlng.: nep na-nópa nei, malkonfesi
5. gévi komunumo Heb.: gev góva komuna
6. énso ujo His./Esp-o: en, Gr.: εν [en] + Est.: asi ónso koverto
7. réŋu ringo Fin.: rengas rôŋo #2 pneŭo
8. na-déta meti Lit.: dėti na-dóta parki
III.: a - o
1. dźja- -famili- Ĉi.: jiā-tíng, jiā-shŭ dźjo- -familieg-
2. twáŋu akcento Pat.: twang tvóŋa emfaza
3. mátlo bildo Lit.: matyti + l mótlu foto
4. ájru kuriero Gt.: airus ójro anĝelo
5. pláto folio (nebot.) Ger.: Blatt (Toĥ.A: pält, B: pilta) plóto bileto
6. ćánjo leĝo Vj.: chánh ćónju rajto
7. ási aĵo Est.: asi (Fin.: asia) óso objekto
8. njódo urintubo, uretro Jap.: nyôdô njádo tubo
9. náśti ŝarĝo Lit.: našta na-nóśta ŝargi
IIIb.: aw - ow
1. áwto aŭto = ówtu veturilo
IV.: a - u
1. jáśa blu-verda Tzel.: yaš júśo turkiso
2. rátu rado Fin./Lit.: ratas rútu vagono
3. na-vúta tiri Sva.: -vuta vâtu trajno
4. hádi limo Ind.: hadi húdo dogano
5. na-bújka fleksi, kurbigi Turk. bükmek bájku arko
6. ási aĵo Est. asi (Fin.: asia) ûsu #3 subjekto
7. na-ráśta skribi Lit. rašti rúśtu artikolo
V.: ´ - ^
1. bóni radiko Vj.: bổn bôno principo

Roza signifas 'lingve'.

RIM: Ne eblas meti formon estigatan per ablaŭto kiel novan bazan vorton, tiel ke estiĝus "ĉeno". Tio kaŭzus mikson de la ablaŭto-vicoj kaj pro tio ne permesatas. Krome ne eblas meti iun bazan vorton en du malsamajn ablaŭto-klasojn. Tamen ekzistas unu escepta grupeto, nome ási "aĵo", óso "objekto", ûsu "subjekto", ázi "substanco"..

La primara ablaŭto ĉi tie ne gravas! La formoj el la primara skemo supre eĉ povas "migri" en malsamajn ablaŭto-vicojn!

Se la baza kaj devena fomoj estas substantivoj, povas okazi genro-distingo.

b) Ŝanĝiĝo de konsonantoj / mútosetjeni subúnjorini

- Primara (t.e. etimologia) ŝanĝiĝo / ójnoma (t.t. àsli-ŋúp-ilma) mútoseni

Vorto Sinonimo Etimo Senco Komento Grava konsonto
géla śára Pld.: gäl, Mn.Sak./Ger.: gelo, Lat.: helvus,
MnNord.: gulr, MnAngl.: geolo, Lit.: želvas
flava   g
kélva rúda Mapuche-a: kelu ruĝa   k
na-kéjsta   Lit.: keisti ŝanĝi > varii parencaj st - t
kéjtu   Lit.: keitìmas ŝanĝo > varianto
na-kísta   Lit.: kìsti ŝanĝi
kíta   Lit.: kìtas alia
na-lúkima na-máta TokP.: lukim vidi parencaj (?) k
na-lúksja na-d¸ágetja Het.: luktsi heligi ks
pálka   Het.: palhi- 'breit' larĝa   l
párka vípsa, magála Het.: par-ku-us (parkus) alta   r
púmu   Fin/Est.: puu "arbo; ligno" & Ger.: Baum (dial.) Bôm arbo   m
púvo móku, zúru Fin/Est.: puu "arbo; ligno" ligno   v
up' on' Pld.: up, op, Nld.: op, Angl.: up [ap], Sve.: upp sur parencaj -
na-úpsa na-gúma Het.: up-tsi leviĝi (pri suno) s

- Sekundara (t.e. analogia) ŝanĝiĝo / ékema (t.t. sémća) mútoseni

Baza Senco Devena Senco Etimo Senco
ási aĵo ázi substanco Est.: asi (Fin.: asia) aĵo
tiépi dokumento ćiépu legitimilo Ĉi.: tiep dokumento
tóva bona dóvo higieno Hebr.: tov bona
-ćóva flegi

c) Kombino

Eĉ eblas kombino el konsonanta kaj vokala alterno, ĉe kiu la pozicio de konsonanto varias.

Baza Senco Devena Senco Etimo Senco Modelo
dálga #1 longa na-dlága etendi Rus. долгий, Slov.: dolg #2 longa Ĉin.: cháng "longa" -> zhāng "streĉi" (Mn.Ĉin.: 'drjaɲ ->*trjaŋ)
dólga longa na-dlóga streĉi

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 30.03.2017