Kitakujo 

Ablaŭto-similaj fenomenoj / apabúnjo-sémkari zópt-omori

a) alterno de (duon)vokaloj / kítri (èkud-)ić-búnjorini

- Primara (t.e. etimologia) ablaŭto / ójnoma (t.t. àsli-ŋúp-ilma) apabúnjo

Vorto Sinonimoj Deveno Senco Komento Alterno
béla júrka Rus.: белый [belyj] blanka parencaj e - a
bála   Alb.: bálë blank-frunta
na-bráŋa na-léta Ger.: bringen, Toĥ.B: prank- alporti parencaj a - u
na-brúŋa Kim.: he-brwng konduki
díno gúnu, tívi Sans.: dína, Nep./Hin.: din tago parencaj i - a
dáno   Ser.: дан [dân] tago >dato
hîlo kálmo, móro, máwtu,
r¸ájo
Vask.: hil morto parencaj i - u - o
na-húla na-rósla Sum.: hul detrui
hólo hhóntu Bur.: hôl armeo
na-kâla na-gója Isl.: kalla [katla], Sve.: kalla, Nor.: kalle;
Ar.: qâla, kallama
voki   a - o
kólu golóso Heb.: kol voĉo  
kára   Turk.: kara nigra parencaj a - u
kûra   Jap.: kurói (k-u Mpĉ.: kury) blu-nigra
na-kéjsta   Lit.: keisti ŝanĝi > varii parencaj ej - i
kéjtu   Lit.: keitìmas ŝanĝo > varianto
na-kísta   Lit.: kìsti ŝanĝi
kíta   Lit.: kìtas alia
kévi   Ĥan.: kev, kew, Mrdv.: kev, Mans.: käw mineralo (<ŝtono) parencaj e - i
kívi   Fin./Est.: kivi ŝtono
lági lajgájko Ger.: Lage situo parencaj a - aj
na-lájga   Ger.: liegen & Angl.: lie [laj] kuŝi
na-lágja naendéta Tag.: lagyan enmeti  
lúga zolta; (/) sánja Kant.: lug6 (en: lug6-xig1, lug6 ca4) verda   ú - û
lûgo   Rus.: луг [lug] herbejo  
rátu   Ltv.: rats, Lit.: ratas > Fin./Est.: ratas rado parencaj a - i
na-ríta na-máza Lit.: ritù, (rìsti), Ltv.: ritēt ruli
na-stéja   Ger.: stehen stari parencaj e - o
stóju   Rus.: стоять [stojatj] stari > stato
ténu súnu Tik.: ten filo parencaj e - o
tóni dóhtri, súni Tik.: ton filino
na-tôlka(#1)   Est.: tõlkima traduki parencaj ó - ô
tólku   Jid.: tolk senco
na-vêla(#2) na-solsága Rus.: велеть [veletj] ordoni parencaj e - o
na-vóla jao, maw = voli
na-wétua naisgáma Jav.: wëtu elveni parencaj e - a - i
wátu bejket, -ket Bima: watu de (loke)
wítu gegámi Maanjan: witu direkto
wóra anhéva, múva Skot.: waur malbona   o - a
wárwa   Jap.: warui malbonfarta  

RIM: Verda fono signifas, ke la koncerna ŝanĝo taŭgas por analogia disvastigo.

- Sekundara (t.e. analogia) ablaŭto / ékema (t.t. sémća) apabúnjo

Nom. Origino Senco Etimo Devena Senco
I.: e - a [- i]
1. ásto metiisto Ĉuv.: asto ésti metio
2. ílmi scienco Turk.: ilim, Ar.: ilm na-álma esplori
3. ínsi kesto Snĉ.: inës ánsi kestego
4. kíni sekso, genro Isl.: kyn kéno verba genro
5. péa /PraKit./,
péo /Mn.Kit./
kapo Est.: pea, Fin.: pää pao- ĉef-
6. pélto kampo; agro Fin.: pelto píltu agro
7. wígli graso Lak.: wigli wáglo benzino
wégli dizelo
8. snew du Eg.: snéwe (Par. Kopt.: snav (m.), snouti (f.)) -snaw dek + ...
I.b.: ew - aw - iw
1. páwtu piedo Pld.: Faut, Gr.: podi péwto membro (kiel korpoparto)
I.c.: ie - ia - i
1. tiépi dokumento Ĉin.: tiep tiápo pasporto
2. viéśa publika Lit.: viešas viáśu politiko
I.d.: ej - aj - i - ie
1. ájbu honto Sva.: aibu éjbo skandalo
II.: e - o
1. kélva ruĝa Mpĉ: kelu kólva infraruĝa
2. zémi tero Ltv.: zeme zômo(#1) medio
3. -hóga lerni Kant.: hog6 héga klera
4. na-népa mensogi Tlng.: nep na-nópa nei, malkonfesi
5. gévi komunumo Heb.: gev góva komuna
6. énso ujo His./Esp-o: en, Gr.: εν [en] + Est.: asi ónso koverto
7. réŋu ringo Fin.: rengas rôŋo(#2) pneŭo
8. na-déta meti Lit.: dėti na-dóta parki
III.: a - o
1. dźja- -famili- Ĉin.: jiā-tíng, jiā-shŭ dźjo- -familieg-
2. twáŋu akcento Pat.: twang tvóŋa emfaza
3. mátlo bildo Lit.: matyti + l mótlu foto
4. ájru kuriero Gt.: airus ójro anĝelo
5. pláto folio (nebot.) Ger.: Blatt (Toĥ.A: pält, B: pilta) plóto bileto
6. ćánjo leĝo Vj.: chánh ćónju rajto
7. ási aĵo Est.: asi (Fin.: asia) óso objekto
8. njódo urintubo, uretro Jap.: nyôdô njádo tubo
9. náśti ŝarĝo Lit.: našta na-nóśta ŝargi
10. mjáko tendo Nen.: myak mjóku jurto
11. sámlo supo Km.: såmlå sómli buljono
IIIb.: aw - ow
1. áwto aŭto = ówtu veturilo
IV.: a - u
1. jáśa blu-verda Tzel.: yaš júśo turkiso
2. rátu rado Fin./Lit.: ratas rútu vagono
3. na-vúta tiri Sva.: -vuta vâtu(#3) trajno
4. hádi limo Ind.: hadi húdo dogano
5. ási aĵo Est.: asi (Fin.: asia) ûsu(#4) subjekto
6. na-ráśta skribi Lit.: rašti rúśtu artikolo
7. ljútu ŝtrumpo Enc.: l'utu' ljátu ŝtrumpeto
IVb.: aj - uj
1. na-bújka fleksi, kurbigi Turk.: bükmek bájku arko
V.: ´ - ^
1. bóni radiko Vj.: bổn bôno principo

Roza signifas 'lingve'.

RIM: Ne eblas meti formon estigatan per ablaŭto kiel novan bazan vorton, tiel ke estiĝus "ĉeno". Tio kaŭzus mikson de la ablaŭto-vicoj kaj pro tio ne permesatas. Krome ne eblas meti iun bazan vorton en du malsamajn ablaŭto-klasojn. Tamen ekzistas unu escepta grupeto, nome ási "aĵo", óso "objekto", ûsu "subjekto", ázi "substanco".

La primara ablaŭto ĉi tie ne gravas! La formoj el la primara skemo supre eĉ povas "migri" en malsamajn ablaŭto-vicojn!

Se la baza kaj devena fomoj estas substantivoj, povas okazi genro-distingo.

b) alterno de konsonantoj / kítri subúnjorini

- Primara (t.e. etimologia) alterno / ójnoma (t.t. àsli-ŋúp-ilma) kítri

Vorto Sinonimo Etimo Senco Komento Grava konsonto
géla śára Pld.: gäl, Mn.Sak./Mn.A.Ger.: gelo, Lat.: helvus,
MnNord.: gulr, Mn.Angl.: geolo, Lit.: želvas
flava   g
kélva rúda Mpĉ: kelu ruĝa   k
na-kéjsta   Lit.: keisti ŝanĝi > varii parencaj st - t(#1)
kéjtu   Lit.: keitìmas ŝanĝo > varianto
na-kísta   Lit.: kìsti ŝanĝi
kíta   Lit.: kìtas alia
lági lajgájko Ger.: Lage situo parencaj g - gj
na-lájga   Ger.: liegen & Angl.: lie [laj] kuŝi
na-lágja naendéta Tag.: lagyan enmeti  
na-lúkima na-máta TokP.: lukim vidi parencaj (?) k
na-lúksja(#2) na-d¸ágetja Het.: luktsi heligi ks
pálka   Het.: palhi- 'breit' larĝa   l
párka vípsa, magála Het.: par-ku-us (parkus) alta   r
púmu   Fin./Est.: puu "arbo; ligno" & Ger.: Baum (dial.) Bôm arbo   m
púvo móku, zúru Fin./Est.: puu "arbo; ligno" ligno   v
up' on' Pld.: up, op, Nld.: op, Angl.: up [ap], Sve.: upp sur parencaj -
na-úpsa(#2) na-gúma Het.: up-tsi leviĝi (pri suno) s

- Sekundara (t.e. analogia) alterno / ékema (t.t. sémća) kítri

Baza Senco Devena Senco Etimo Senco
ási aĵo ázi substanco Est.: asi (Fin.: asia) aĵo
lśi vetero rśu klimato Kor.: nalŝŝi vetero
tiépi dokumento ćiépu legitimilo Ĉin.: tiep dokumento
tóva bona dóvo higieno Heb.: tov bona
-ćóva flegi

c) Kombino

Eĉ eblas kombino el konsonanta kaj vokala alterno, ĉe kiu la pozicio de konsonanto varias.

Primara (t.e. etimologia) kombino

Vorto Sinonimo Etimo Senco Komento Grava konsonto
géla śára, tútea Pld.: gäl, Mn.Sak./Ger.: gelo flava e - a kaj g - gj
gjála júrka(1); léwka(2) Irl.: geal [g'al] blanka; hela; luma

Sekundara (t.e. analogia) kombino

Baza Senco Devena Senco Etimo Senco Modelo
dálga(#1) longa na-dlága etendi Rus.: долгий, Slov.: dolg(#2) longa Ĉin.: cháng "longa" -> zhāng "streĉi" (Mn.Ĉin.: 'drjaɲ ->*trjaŋ)
dólga longa na-dlóga streĉi

d) Aldonaj konsonantoj / Gudájari subúnjori

En alia ĉapitro mi nomis tion "diferencigaj konsonantoj".

Baza vorto Senco Etimo Kun aldona konsonanto Senco
bédi flanko Ur.: bedë bédzi(#1) paĝo
-ber iam Som.: ber bérti dum
na-géra fari Isl.: gera na-gérsa labori
na-héma havi Pld.: hemm' na-hémpa posedi
héva bona Fin.: hyvä, Est.: hea hójta(#2) ĝusta
is' ekster; el Rus.: из [iz] na-ísna konsisti
jégi glacio Hung.: jég jéksi glaciaĵo
na-júpa nombri Keĉ.: yupay júpsi komputilo
na-júpta komputi
kíta alia Lit.: kitas, kita kítri alterno
kvaw kiel gváwtu(#3) modo
lápo folio Lit.: lapas, Ltv.: lapa lápsa plata, ebena
na-máta vidi Lit.: matyti mátlo(#4) bildo
máti okulo Gr.: matí & Ind./Tag./Fiĝ.: mata
na-méda scii Mong.: мэдэх [medeĥ] na-métka koni
na-páwa(#5) moviĝi Keĉ.: paway páwasi(#6) aŭto
pu- lign(aĵ)o Fin./Est.: puu púmu(#7) arbo
púvo ligno
púru fajro Gr.: pur na-púrna(#8) bruli
-ruk direkte al, cele al Kark.: -ruk rúkti direkto
Ki-taka Kitaka Sva.: ki- + Sur.: taki toakti konversacio
na-tóka paroli Tokp.: tok
túli seĝo Ger.: Stuhl & Fin.: tuoli túldi tablo
zvóno sono Rus.: звон [zvon] zvónćo tonemo
zvónko tono

Al la sekva ĉapitro
14.06.2019