Kitakujo 

Rangeco / ráŋeśo

a) Ĝeneralaj reguloj / sómari fépiri

Rangeco estas tipa komplikaĵo de la Kitaka lingvo. Ĝi rango-depende limigas la analogion. Sed ankaŭ por tio eblas trovi regulojn, kiuj sekvos. Ekzistas maksimume kvin rangoj po sinonimopo.

Rangeco signifas pli malpli limigita kunmeteblo kun aliaj vortoj.

Se por iu rango ne ekzistas radiko, ĉiam prenu la antaŭan. Ekz. iu vorto nur emas kunmetiĝi kun tria-ranga vorto kaj tiu ne estas, do prenu la dua-rangan, se ĝi ekzistas, alikaze la unua-rangan. Do, se du vortoj divers-range sinonimas la unua-ranga estas nur uzebla en la unua rango kaj la dua-ranga por la rangoj du ĝis kvin. Aŭ ĉe tri vortoj la unua-ranga estas same uzebla kiel antaŭe menciita, la dua por la dua rango kaj la tria por la rangoj tri ĝis kvin. Ktp.

nombro de sinonimoj rangoj
2 1, 2-5
3 1, 2, 3-5
4 1, 2, 3, 4-5
5 1, 2, 3, 4, 5

b) Unua rango / ójnenśe ráŋu

La unua-rangaj radikoj funkcias kiel en multaj lingvoj, do preskaŭ senlime. La sola limo estas tio, ke la nova vorto devas havi iun klarigeblan sencon kaj ne aplikatas unu el la sekvaj skemoj.

c) Dua rango / ékenśe ráŋu

La jenaj radikoj aplikatas kun vortoj laŭ ĉi tiu rango.

vorto senco etimo kun-vortoj ekzemploj sencoj
-kuvo(#1) monato Fin./Est.: kuu numeraloj ic-kúvo, tir-kúvo januaro, februaro
gunu(#2) tago Vask.: e-gun, Bur.: guun-c substantivo mêni-gúno lundo
-jur cent Nen.: yur numeraloj snéwjur, … ducent, …

d) Tria rango / kúmenśe ráŋu

vorto senco etimo kun-vortoj ekzemploj sencoj
-gajn dudek Kim.: -gain numeraloj snew-gajn, tir-gajn kvardek, sesdek
-ksan de dek Fin.: -ksan,-ksän numeraloj snéwksan, pálksan ok, naŭ
tívi tago Arm.: tiv substantivo bàjru-tívi festo-tago
-tôlo -alo, nombro Mong.: tooloĥ numeralo pal-tôlo singularo

e) Kvara rango / kékenśe ráŋu

f) Kvina rango / píŋenśe ráŋu

g) Fraza rangeco / tókoma ráŋeśo

Tio signifas, ke ekz. en unu frazo nur kunekzistas samrangaj pronomoj.

Mu telúba tin. Mi amas vin. ambaŭ dua-range
Ŋa kámin telúba(-sùra). ambaŭ unua-range
Kámi noméwawàcu! (#1) Vi postaĵo. unua-range, ankaŭ substantivo

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 08.09.2017