Kitakujo 

Apozicioj / bejdéturi

1. Prepozicioj, ordigitaj laŭ la Kitaka / pìre-déturi bilpáŋari loŋ tla Kitaka

Ili ĉiam postulas post si la nominativon. Necesa distingo okazu ĉe la prepozicio mem.

a) Lokaj / pjásari

Distingo

Laŭ hungara modelo okazas ĉe kelkaj vortoj tri-forma skemo laŭ aldirekto (-ku), loko (-saj) kaj dedirekto (-ket). Sed la markiloj aperas ĉe la prepozicioj laŭ diversaj lingvoj kaj en la hungara lingvo ja temas pri postpozicioj.

La sekvaj lingvoj influis la pozicion de la distingilo:

La sekvaj lingvoj influis la ĉiaman ĉeeston de distingilo:

Krome la triopa distingo estas subtenata de lokaj adverboj en diversaj ĝermanaj lingvoj, kies distingiloj ankaŭ aperas je la fino.

Dialektoj

Kelkaj dialektoj plilarĝigas la skemon al kvar formoj laŭ Neneca resp. Eneca modelo de postpozicioj.

Listo
1. ajs' (*)   malantaŭ Ltv.: aiz Máksu teístua ájssaj Úti. Makso sidas malantaŭ Utino.
2. alt' (*)   sub Turk.: alt; Fin.: alta, Est.: alt
(Par. Hung.: alatt, Fin.: alla,
alle, Est.: all)
Tálpori tezíva áltsaj zémi.
Êluko telópa áltku lápo-dáko.
Émi tegáma áltket túli.
Talpoj loĝas sub la tero.
Besto kuras sub foliaron.
Ŝi venas de sub seĝo.
3. an(a)mése   inter Gr.: anámesa Íti telájga anamése kum
dádari kílniri.
Itino kuŝas inter tri grandaj
kverkoj.
4. ánde   trans Alb.: andej Ému tepláva ánde réko. Li naĝas trans rivero.
5. anpíre' (*)   malantaŭ v-u ĉe píre' Ému testéja anpíresaj pérki. Li staras malantaŭ muro.
6. ántar' (*) Var. ántre' inter Ind.: antara, antar- < Sans. antarā Lo tezíva ántarsaj hewrúnuri.
Émi tekójva émon ántarku ísko.
Paj tetáka túldin ántarket túliri.
Ili loĝas inter amikoj.
Ŝi metas ĝin inter ion.
Li prenas tablon de inter seĝoj.
7. apa   de (loke) Sans.: ápa, Mes.: apa Paolu lagáma ápa Dvíki Paŭlo venis de Dviko.
8. bej' (*)   ĉe Ger.: bei [baj] (k-u Aktk.: b´ey 'LOC') Mu testéja béjsaj hewrúnu.
Émo tegáma béjku házu.
Vo telópa béjket púmu.
Mi staras ĉe amiko.
Ĝi venas al domo.
Ni kuras de ĉe arbo.
9. der   tra Pld.: dörch Mu tegéja der dvári. Mi iras tra pordo.
10. do (#1)   ĝis (#1) Ukr.: do, Pl.: do (Skotg.: do 'zu (in Richtung auf)') Lo teâka do Dvíki. Ili veturas ĝis Dviko.
11. duj   al Ĉi.: dui Ísu tegéja duj hewrúno. Li iras al amiko.
12. en' (*)   en = Ému tezíva énsaj Berlíni.
Máji telópa énku(#2) házu.
Émi tegáma énket(#3) saodu.
Li loĝas en Berlino.
Majino kuras en domon.
Ŝi venas de en ĝardeno. (=el).
13. gu   al; ĝis Irl.: gu (gus), Skotg.: gu 'nach' nagugéja aliri
14. ílge   laŭ Lit.: ilgai Gogéja ílge téme derógu! Iru laŭ tiu vojo!
15. is' (*)   el; ekster Rus.: из [iz]; Lit.: iš (Brus.: z) Paolu tezíva íssaj Berlíni.
Émo telénta ísku házu.
Íri tegáma ísket gerádi.
Paŭlo loĝas ekster Berlino.
Ĝi flugas el domo.
Irino venas de ekster urbo.
16. ku(#4) ke(#5); ki(#6); ko(#7) al Pl./Slvk./Ma.Sor.: ku (A.Sor.: ke) Ítki teâka ku Berlíni. Itkino veturas al Berlino.
17. mése   meze de Alb.: mes <+Abl.> Wápu tezíva mése lésu. Ŭapuo loĝas meze de arbaro.
18. nábi   apud Pld.: na bi Ému tezíva nábi stácju. Li loĝas apud stacio.
19. ohi   preter Fin.: ohi Paolu lagéja ohi mújdajko. Paŭlo iris preter vendejo.
20. ólke   ĉirkaŭ Vab.: olka Ŋópu sjelénta ólke árdi. Ngópuo flugos ĉirkaŭ la mondo.
21. on' (*)   sur Angl.: on Lísi tezíva ónsaj pélto. Lisino loĝas sur kampo.
22. ot Dial.: wot de Rus.: от [ot] (A.Sor.: wot, Ma.Sor.: wót,
Brus.: ad)
Ému tegáma ot Berlíni. Li venas de Berlino.
23. pérne   trans Gr.: περαν [peran] Pérne réko tedzája káwri. Trans rivero troviĝas bovoj.
24. píre' (*)   antaŭ Mn.Pr.: pirsdau, Het.: piran Vo teístua píresaj házu.
Lo tegáma píreku házu.
Émi tegéja píreket saodu.
Ni sidas antaŭ domo.
Ili venas antaŭ domon.
Ŝi iras de antaŭ ĝardeno.
25. pret' (*) Dial.: prat, prot kontraŭ Ltv.: pret (Rus.: против [protiv],
Brus.: (na)suprac')
Ému teístua prétsaj émi.
Jóhu tedánja prétku stíni.
Li sidas kontraŭ ŝi.
Joho batas kontraŭ muron.
26. pśi   ĉe Pl.: przy Pśi naj ŋuj nem tegéra témaw. Ĉe ni oni ne faras tiel.
27. sírke   ĉirkaŭ Lat.: circa Bámbori telópa sírke púmu. Infanoj kuras ĉirkaŭ arbo.
28. úke   tra Keĉ.: uku 'Loch' + Fin.: läpi úke stíni tra muro
29. up' (*) Dial.: op sur Pld.: up, (op) (Ndl.: op) Bámbo teístua úpsaj légo.
Ému tepúira úpku púmu.
Ísko tepáda úpket túli.
Infano sidas sur lito.
Li grimpas sur arbon.
Io falas de sur seĝo.
30. úpre' (*) Var.: úpar. super Sans./Pli.: upari,
Bng.: upore
(Ger.: über, Lat.: super,
Gr.: υπερ [iper < hüper])
Léntmaśíno telénta úpresaj gerádi.
Émo telénta úpreku házuri.
Áplo tepáda úpreket saodu.
Flugmaŝino flugas super urbo.
Ĝi flugas super domojn.
Pomo falas de super ĝardeno.
31. watu Var.: wat. de (loke) Bim.: watu 'von … her' Mári lagáma watu pélto. Marino venis de kampo.
32. zem'(*)   sub Ltv.: zem Zémsaj búmi tezíva krétori. Sub la tero vivas talpoj.

RIM: (*) Ili estas diferencigataj per: -saj (loko), -ku (al-movo) kaj -ket (de-movo).

b) Tempaj / váktari

1. bérti dum Som.: ber "tempo" + dif.k.: -t- Ému lamáka bérti ojn óri. Li manĝis dum unu horo.
2. dói ĝis v-u supre dói pasdin ĝis morgaŭ
3. éni en v-u supre Éni ic díno ému laéta kek áplorin. En unu tago li manĝis kvar pomojn.
4. ótai ekde Hung.: ota Ótai ek gódiri mu tezíva témilan. Ekde du jaroj mi loĝas ĉi tie.
5. pírei antaŭ v-u supre Pírei ic díno émi lagáma. Antaŭ unu tago ŝi venis.
6. sírkei ĉirkaŭ v-u supre Lo lákomáka sírkei ójnenśe óri. Ili ekmanĝis ĉirkaŭ unua horo.
7. svéi por Ger.: Zweck [cvek] Svéi kek minútiri ému tetáka pílton. Por kvar minutoj li prenas pilkon.
8. pási post Alb.: pas, Per.: paß Pási kekgóda ansáweśo émi lamóra. Post kvarjara malsano ŝi mortis.

c) Aliaj / kítari

1. álse Dial.: álś krom Lat.: alius Álse śi-témo gotáka áte témon. Krom ĉi tio prenu ankaŭ tion.
2. dac   malgraŭ Hung.: dac 'Trotz' dac témo malgraŭ tio
3. do   ĝis v-u supre Do piŋ rúnuri lagáma múku. Ĝis kvin viroj venis al mi.
4. iloke   anstataŭ Sve.: i "en" + Lat.: locus [lokus] Ilóke témo godája ískon kítan! Anstataŭ tio donu ion alian!
5. ísre Var. ísar krom Rus.: из [iz] + Ger.: außer [auser] Ísre máso mu vojkáwpa pómsin. Krom viando mi aĉetos tomaton.
6. ísot #1   el Rus.: из [iz] + от [ot] Ísot kvo teísna súvo? El kio konsistas akvo?
7. jup   po Keĉ.: yupay [jupaj] Jup kum áblori lo lamáka. Po tri pomoj ili manĝis.
8. koas   pro Angl.: cause [ko:z] Ému teésa gjúpa koas nem-úkćo. Li estas stulta pro nelerno.
9. loŋ   laŭ Angl.: long, TokP.: long Paj tegérsa loŋ solságo. Li laboras laŭ ordono.
10. mêa (=-ga)   kun Gr.: με, μ´ [me/m´], Alb.: me,
Ar.: ma´a, Malt.: ma' , Nub.: ma
Mu temáka sámlon mêa mútap(#2) áhhu. Mi manĝas supon kun mia frato.
11. ómpe   pri Km.: å.mpii Lo latóka ómpe Újtu. Ili parolis pri Ujto.
12. pa   sen Alb.: pa Ému lavéenléga pa mákaso. Li enlitiĝis sen manĝaĵo.
13. su (=-ga)   kun Lit. su Ému lasvápa su ísi. Li dormis kun ŝi.
14. sve   por Ger.: Zweck [cvek] Témo teésa sve tu. Tio estas por vi.
15. taw #3   de, da Pld.: tau lit taw málko #4 iom da lakto
16. tems   pri Ger.: Thema Ému tegvára tems istúsu. Li babilas pri sensencaĵo.

Pliaj prepozicioj ekzistas en la dialektoj kaj najbaraj lingvoj.

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 15.04.2017