Kitakujo 

Apozicioj / bejdéturi

4. Postpozicioj / anpìre-déturi

Antaŭ ili ĉiam devas aperi la postpozitivo. Dialektaj kaj parenc-lingvaj aperas ĉi tietie.

RIM: Postpozicioj ekzistas en la finougraj, tjurkaj, dravidaj, jenisejaj kaj aliaj lingvoj. Krome ili nur ordigeblas laŭ la Kitaka, ĉar ili mankas en Esperanto.

a) Lokaj / pjásari

'Vo'-aj / 'vo'-ari

Laŭ finno-ugraj modeloj okazas ĉe la sekvaj vortoj tri-forma skemo laŭ aldirekto (-ku), loko (-saj) kaj dedirekto (-ket). Kelkaj dialektoj plilarĝigas la skemon al kvar formoj laŭ Neneca resp. Eneca kaj Keta modeloj de postpozicioj.

RIM: La sufikso -vo- estiĝis el la rusa во [vo] "en" resp. Slvk.: vo (v) "en".

1. ájsvo' malantaŭ Ltv.: aiz Házul ájsvosaj testéja párka púmu. Malantaŭ domo staras alta arbo.
2. áltvo' sub Turk.: alt; Fin.: alta, Est.: alt
(Par. Hung.: alatt, Fin.: alla,
alle, Est.: all)
Hídol áltvosaj réko teśúra. Sub ponto fluas rivero.
3. anpírevo' malantaŭ v-u ĉe pírevo' Paj pérkil anpíre-vosaj testéja. Li/ŝi staras malantaŭ muro.
4. ántarvo' inter Ind.: antara < Sans: antarā Búkuril ántarvosaj pláto sjelájga. Inter libroj kuŝos folio.
5. béd-vo' ĉe, flanke de Ur.: bedë (Lez.: p'ad, Krz.: bad-ow, Bd.: bodë) Mútap(#1) hewrúnil bedvósaj testéja peóso. Flanke de mia amikino staras hundo.
6. béjvo' ĉe Ger.: bei [baj](k-u Aktk.: b´ey 'LOC') Légo-me-l(#2) béjvosaj túldi testéja. Ĉe mia lito staras tablo.
7. bód-vo' apud Bd.: bodë (Lez.: p'ad, Krz.: bad-ow, Ur.: bedë) Mútap(#1) hewrúnil bódvosaj testéja peóso. Apud mia amikino staras hundo.
8. énvo' en = Házul énvosaj telájga kívimo. En domo kuŝas ŝtoneto.
9. nábivo' apud Pld.: na bi Púmul nábivosaj míco telájga. Apud arbo kuŝas kato.
10. pírevo' antaŭ Mn.Pr.: pirsdau, Het.: piran Házul pírevosaj áwto testéja. Antaŭ domo staras aŭto.
11. prétvo' kontraŭ Ltv.: pret Íti laístua Paolul prétvosaj. Itino sidis kontraŭ Paŭlo.
12. úpvo' sur Pld.: up, (op) Légo-me-l(#2) úpvosaj túso telájga. Sur mia lito kuŝas kuseno.
13. úprevo'
(Var.: úparvo.)
super Sans./Pli.: upari, Bng.: upore
(Ger.: über, Lat.: super,
Gr.: υπερ [iper < hüper])
Lésul úprevoket lént-maśino lalénta. De super arbaro flugis flugmaŝino.

RIM Ceteraj postpozicioj povas ekzisti en dialektoj aŭ sociolektoj.

Dialekta varianto / Ráźda kéjtu

En dialektoj kun la ablativo je -kel anstataŭ la kutima -ket lokaj postpozicioj havas eĉ alian triopan distingon ol prepozicioj, kaj ne uzas la sufikson -vo-.

Situo ne havas markilon, dum ke aldirekto estas markata per -koj (el na-kójva "meti", el la kazaĥa „khojîv“) kaj dedirekto estas markata per -kel (el kazaĥa „keliw“).

Situo Aldirekto Dedirekto
bej béjkoj béjkel
is ískoj ískel
up úpkoj úpkel
- Sen-'vo'-aj / pa-'vo'-ari
1. béde flanke de, ĉe Ur.: bedë 'on the part of, by' (Lez.: p'ad,
Krz.: bad-ow, Bd.: bodë)
házul béde ĉe domo
2. bóde apud Bd.: bodë (Lez.: p'ad, Krz.: bad-ow, Ur.: bedë) légol bóde apud lito
3. dje al Enc.: d'e3 mjákol dje al tendo
4. dóre(#1) laŭ Jap.: -dôri (el Jap.: dôro) Gogáma śi-temel dórol dóre. Iru laŭ ĉi tiu vojo.
5. kim ekster Ĥan.(S): kim(#2) Ému tla gerádil kim tezíva. Li loĝas ekster la urbo.
6. kípe ĝis Ĉin.: kip 'erreichen' kwétul kípe ĝis hejmo
7. nja al Nen.: n'aa', nyah 'to' (√ nyah- 'at') mul nja al mi
8. úke tra Keĉ.: uku 'Loch' + Mod. Fin.: läpi 'Loch,
Öffnung; hindurch; (Präp./Postp.) durch'
stínil úke tra muro
9. uldítle apud Ĉer.: u-li-di-tlv 'beside' Gerádil uldítle sélo tedzája. Apud urbo troviĝas vilaĝo.
10. vamp en /= vambipi bélil vamp en ventro
11. vúke trans -n Sva.: -vuka "transiri, kruci" Gátul vúke paj lagéja. Li iris trans la straton.
- Kvarebenaj laŭ Samojeda kaj Jenisejaj modeloj / kek-ojtákari loŋ dźja-samojéda va dźa-jeniséja modélori
Numero Regiona Senco Ence Nence Ekzemplo Senco
1. fuó'e malantaŭ -n fuo' púh gerádil fuó'e malantaŭ urbon
2. fuóne malantaŭ fuone púna gerádil fuóne malantaŭ urbo
3. fuóro de malantaŭ fuoro púd° gerádil fuóro de malantaŭ urbo
4. fuó'on laŭvoje malantaŭ fuo'one púmna gerádil fuó'on laŭvoje malantaŭ urbo
5. ír'e sub -n ir' ŋiləh púmul íre'e sub arbon
6. írone sub irone ŋiləna púmul írone sub arbo
7. írodo de sub irodo ŋiləd° púmul írodo de sub arbo
8. íro'on tra sub iroon, iro'one ŋiləmna púmul íro'on tra sub arbo
9. jóde'e meze al/en -n jode' yerh (?) lésul jóde'e meze en la arbaron
10. jódene meze en jodene yerna lésul jódene meze en arbaro
11. jódero meze el jodero yerd° lésul jódero meze el arbaro
12. jóde'on meze tra jode'one yermna lésul jóde'on meze tra arbaro
13. kódje'e ĉe -n kod'e' (kio') mjákol kódje'e ĉe tendon
14. kódjene ĉe kod'ene (kione) mjákol kódjene ĉe tendo
15. kódjero de ĉe kod'ero (kiodo) mjákol kódjero de ĉe tendo
16. kódje'on laŭvoje ĉe kod'e'one (kio'one) mjákol kódje'on laŭvoje ĉe tendo
17. mjé'e en -n m´i´ myuh házul mjé'e en domon
18. mjéne en m´in, m´en, m´ine myuna házul mjéne en domo
19. mjédo de en, el m´ido myud° házul mjédo de en domo
20. mjé(')on tra en, tra meon, m´ion myumna házul mjé(')on tra en domo
21. nô'e ĉe -n nô'e (no'e, no) nyah lésul nô'e ĉe arbaron
22. nône ĉe nône (none) nyana lésul nône ĉe arbaro
23. nôro de ĉe nôro (noro) nyad° lésul nôro de ĉe arbaro
24. nô'on laŭvoje ĉe nô'one (no'one) nyamna lésul nô'on laŭvoje ĉe arbaro
25. oro'e antaŭ -n oro' nyerəh tóvul oro'e antaŭ lagon
26. orone antaŭ orone nyerəna tóvul orone antaŭ lago
27. orodo de antaŭ orodo nyerəd° tóvul orodo de antaŭ lago
28. oro'on laŭvoje antaŭ oro'one nyerəmna tóvul oro'on laŭvoje antaŭ lago
29. súse'e en -n suse'    
30. súsene en susene    
31. súsero de en, el susero (susedo)    
32. súse'on tra en suse'one    
33. teho'e malantaŭ -n teho' tyaxəh góril teho'e malantaŭ monton
34. tehone malantaŭ tehone tyaxə°na góril tehone malantaŭ monto
35. tehoro de malantaŭ tehoro tyaxəd°d góril tehoro de malantaŭ monto
36. teho'on laŭvoje malantaŭ teho'one tyaxəd°mna góril teho'on laŭvoje malantaŭ monto
37. tjúbo'e ĝis t'ubo´    
38. tjúbone ĝis en t'ubone    
39. tjúboro de ĉe t'uboro (-do)    
40. tjúbo'on laŭ(longe de) t'ubo'one    

Kaza bazo

Kitaka finaĵo kazo kitake kazo pra-lingve etimo(#1) parenco(#2) Urala(#3) Keta(#4)
-'e lativo dativo Enc.: -' Nen.: -h   Ket.: -diŋa
-ne lokativo lokativo Enc.: -ne Nen.: -na *-na Ket.: -ka, -ga
-do, -ro ablativo ablativo Enc.: -do, -ro Nen.: -tø, -d° *-ta, -da Ket.: -diŋal'
-'on prolativo prolativo aŭ prosekutivo Enc.: -'on, 'one Nen.: -mna   Ket.: -bes'

b) Tempaj / váktari

- Senafiksaj / pagubándari
1. béri (dial.: bẻri) ekde Turk.: beri ésetjol béri ekde estiĝo
2. otái ekde Hung.: ota pojsintjol otái ekde forigo
3. úkte(#1) dum Ket.: ugde náktil úkte dum nokto
- 'No'-aj / 'no'-ari
1. anpíreno post vidu sekve Ékdik gódiril anpíreno mu sjetójpuletja. Post dudek jaroj mi pensiuliĝos.
2. píreno antaŭ Mn.Pr.: pirsdau, Het.: piran Kúmdik kek gódiril píreno mu labíretja. Antaŭ tridek kvar jaroj mi naskiĝis.

c) Aliaj / kítari

1. dac malgraŭ Hung.: dac 'Trotz' témol dac malgraŭ tio
2. éde per Hur.: edë 'body, thing', Ur.: edi 'thing' hámaril éde per martelo
3. ólpe kun(e kun) Mi Paolul ólpe kun(e kun) Paŭlo

Pliaj postpozicioj ekzistas en la dialektoj kaj najbaraj lingvoj.

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 26.10.2005, aktualigita 24.06.2017