Kitakujo 

Apozicioj / bejdéturi

4. Postpozicioj / anpìre-déturi

Antaŭ ili ĉiam devas aperi la postpozitivo. Dialektaj kaj parenc-lingvaj aperas ĉi tietie.

RIM: Postpozicioj ekzistas en la finougraj, tjurkaj, dravidaj, jenisejaj kaj aliaj lingvoj. Krome ili nur ordigeblas laŭ la Kitaka, ĉar ili mankas en Esperanto.

a) Lokaj / pjásari

Laŭ finno-ugraj modeloj okazas ĉe kelkaj vortoj tri-forma skemo laŭ aldirekto, loko kaj dedirekto. Kelkaj dialektoj plilarĝigas la skemon al kvar formoj laŭ Neneca resp. Eneca kaj Keta modeloj de postpozicioj.

'Vo'-aj / 'vo'-ari

RIM: de la rusa во [vo] "en" resp. Slvk.: vo (v) "en"

1. ájsvo'(*) malantaŭ Ltv.: aiz Házul ájsvosaj testéja párka púmu. Malantaŭ domo staras alta arbo.
2. áltvo' (*) sub Turk.: alt; Fin.: alta, Est.: alt
(Par. Hung.: alatt, Fin.: alla,
alle, Est.: all)
Hídol áltvosaj réko teśúra. Sub ponto fluas rivero.
3. anpírevo' (*) malantaŭ v-u ĉe pírevo' Paj pérkil anpíre-vosaj testéja. Li/ŝi staras malantaŭ muro.
4. ántarvo' (*) inter Ind.: antara < Sans: antarā Búkuril ántarvosaj pláto sjelájga. Inter libroj kuŝos folio.
5. béd-vo' (*) ĉe, flanke de Ur.: bedë (Lez.: p'ad, Krz.: bad-ow, Bd.: bodë) Mútap(#1) hewrúnil bedvósaj testéja peóso. Flanke de mia amikino staras hundo.
6. béjvo' (*) ĉe Ger.: bei [baj](k-u Aktk.: b´ey 'LOC') Légo-me-l(#2) béjvosaj túldi testéja. Ĉe mia lito staras tablo.
7. énvo' (*) en = Házul énvosaj telájga kívimo. En domo kuŝas ŝtoneto.
8. pírevo' (*) antaŭ Mn.Pr.: pirsdau, Het.: piran Házul pírevosaj áwto testéja. Antaŭ domo staras aŭto.
9. prétvo' (*) kontraŭ Ltv.: pret Íti laístua Paolul prétvosaj. Itino sidis kontraŭ Paŭlo.
10. úpvo' (*) sur Pld.: up, (op) Légo-me-l(#2) úpvosaj túso telájga. Sur mia lito kuŝas kuseno.
11. úprevo' (*)
(Var.: úparvo.)
super Sans./Pli.: upari, Bng.: upore
(Ger.: über, Lat.: super,
Gr.: υπερ [iper < hüper])
Lésul úprevoket lént-maśino lalénta. De super arbaro flugis flugmaŝino.

RIM Ceteraj postpozicioj povas ekzisti en dialektoj aŭ sociolektoj.

RIM: (*) Ili estas diferencigataj per: -saj (loko), -ku (al-movo) kaj -ket (de-movo).

Dialekta varianto / Ráźda kéjtu

En kelkaj dialektoj lokaj postpozicioj havas eĉ alian triopan distingon ol prepozicioj, kaj ne uzas la sufikson -vo-.

Situo ne havas markilon, dum ke aldirekto estas markata per -koj (el na-kójva "meti", el la kazaĥa „khojîv“) kaj dedirekto estas markata per -kel (el kazaĥa „keliw“).

Situo Aldirekto Dedirekto
bej béjkoj béjkel
is ískoj ískel
up úpkoj úpkel
- Sen-'vo'-aj / pa-'vo'-ari
1. béde flanke de, ĉe Ur.: bedë 'on the part of, by' (Lez.: p'ad,
Krz.: bad-ow, Bd.: bodë)
házul béde ĉe domo
2. bóde apud Bd.: bodë (Lez.: p'ad, Krz.: bad-ow, Ur.: bedë) légol bóde apud lito
3. dje al Enc.: d'e3 mjákol dje al tendo
4. dóre #1 laŭ Jap.: -dôri (el Jap.: dôro) Gogáma śi-temel dórol dóre. Iru laŭ ĉi tiu vojo.
5. kim ekster Ĥan.(S): kim #2 Ému tla gerádil kim tezíva. Li loĝas ekster la urbo.
6. kípe ĝis Ĉin.: kip 'erreichen' kwétul kípe ĝis hejmo
7. nja al Nen.: n'aa', nya- mul nja al mi
8. úke tra Keĉ.: uku 'Loch' + Mod. Fin.: läpi 'Loch,
Öffnung; hindurch; (Präp./Postp.) durch'
stínil úke tra muro
9. uldítle apud Ĉer.: u-li-di-tlv 'beside' Gerádil uldítle sélo tedzája. Apud urbo troviĝas vilaĝo.
10. vamp en /= vambipi bélil vamp en ventro
11. vúke trans -n Sva.: -vuka "transiri, kruci" Gátul vúke paj lagéja. Li iris trans la straton.
- Kvarebenaj laŭ Samojeda kaj Jenisejaj modeloj / kek-ojtákari loŋ dźja-samojéda va dźa-jeniséja modélori
1. fuó'e malantaŭ -n Enc.: fuo' gerádil fuó'e malantaŭ urbon
2. fuóne malantaŭ Enc.: fuone gerádil fuóne malantaŭ urbo
3. fuóro de malantaŭ Enc.: fuoro gerádil fuóro de malantaŭ urbo
4. fuó'on lau malantaŭ Enc.: fuo'one gerádil fuó'on laŭ malantaŭ urbo
5. ír'e sub -n Enc.: ir' púmul íre'e sub arbon
6. írone sub Enc.: irone púmul írone sub arbo
7. írodo de sub Enc.: irodo púmul írodo de sub arbo
8. íro'on tra sub Enc.: iroon, iro'one púmul íro'on tra sub arbo
9. jóde'e meze al/en -n Enc.: jode' lésul jóde'e meze en la arbaron
10. jódene meze en Enc.: jodene lésul jódene meze en arbaro
11. jódero meze el Enc.: jodero lésul jódero meze el arbaro
12. jóde'on meze tra Enc.: jode'one lésul jóde'on meze tra arbaro
13. kódje'e ĉe -n Enc.: kod'e' (kio') mjákol kódje'e ĉe tendon
14. kódjene ĉe Enc.: kod'ene (kione) mjákol kódjene ĉe tendo
15. kódjero de ĉe Enc.: kod'ero (kiodo) mjákol kódjero de ĉe tendo
16. kódje'on laŭ ĉe Enc.: kod'e'one (kio'one) mjákol kódje'on laŭ ĉe tendo
17. mjé'e en -n Enc.: m´i´ házul mjé'e en domon
18. mjéne en Enc.: m´in, m´en, m´ine házul mjéne en domo
19. mjédo de en, el Enc.: m´ido házul mjédo de en domo
20. mjé(')on tra en, tra Enc.: meon, m´ion házul mjé(')on tra en domo
21. nô'e ĉe -n Enc.: nô'e (no'e, no)    
22. nône ĉe Enc.: nône (none)    
23. nôro de ĉe Enc.: nôro (noro)    
24. nô'on laŭ ĉe Enc.: nô'one (no'one)    
25. súse'e en -n Enc.: suse'    
26. súsene en Enc.: susene    
27. súsero de en, el Enc.: susero (susedo)    
28. súse'on tra en Enc.: suse'one    
29. tjúbo'e ĝis Enc.: t'ubo´    
30. tjúbone ĝis en Enc.: t'ubone    
31. tjúboro de ĉe Enc.: t'uboro (-do)    
32. tjúbo'on laŭ(longe de) Enc.: t'ubo'one    

Kaza bazo

Kitaka finaĵo kazo kitake kazo pra-lingve etimo #1 parenco #2 Urala #3 Keta #4
-'e lativo dativo Enc.: -' Nen.: -h   Ket.: -diŋa
-ne lokativo lokativo Enc.: -ne Nen.: -na *-na Ket.: -ka, -ga
-do, -ro ablativo ablativo Enc.: -do, -ro Nen.: -tø, -d° *-ta, -da Ket.: -diŋal'
-'on prolativo prolativo aŭ prosekutivo Enc.: -'on, 'one Nen.: -mna   Ket.: -bes'

b) Tempaj / váktari

- Senafiksaj / pagubándari
1. béri (dial.: bẻri) ekde Turk.: beri ésetjol béri ekde estiĝo
2. otái ekde Hung.: ota pojsintjol otái ekde forigo
3. úkte #1 dum Ket.: ugde náktil úkte dum nokto
- 'No'-aj / 'no'-ari
1. píreno antaŭ Mn.Pr.: pirsdau, Het.: piran Kúmdik kek gódiril píreno mu labíretja. Antaŭ tridek kvar jaroj mi naskiĝis.

c) Aliaj / kítari

1. dac malgraŭ Hung.: dac 'Trotz' témol dac malgraŭ tio
2. éde per Hur.: edë 'body, thing', Ur.: edi 'thing' hámaril éde per martelo
3. ólpe kun(e kun) Mi Paolul ólpe kun(e kun) Paŭlo

Pliaj postpozicioj ekzistas en la dialektoj kaj najbaraj lingvoj.

Al la sekva ĉapitro
© René Philipp - Bilnjobíru Àdvodóstu, 26.10.2005, aktualigita 30.03.2017