Kitakujo 

Formoj / ŋúpiri, úmbori

bármu	rando	Isl.: barmur
kánti(#1)	eĝo	Ger.: Kante
kum-rozmítari(#2) ŋúpiri	tridimensiaj formoj	Ĉerm./Mar.: кум [kum] + Pl.: roz- + Fin.: mitta + vidu sekve
ŋúpi(#3)	formo	Mi
úmbo		Sva.: umbo (el -umba(#4))

• #1: Jen "falsa amiko" de kanti, kies traduko estas na-láwla.
• #2: La vorto por "dimensio" sekvas modelon de Rus./Blg.: разме́р [razmer], Ukr.: ро́змір [rozmir], Ĉeĥ.: rozměr.
• #3: El tio deriveblas ekz. na-dusŋúpa "misformi, deformi", lemŋúpo "fraktalo", parte laŭ Ĉin.: 分形 [fēnxíng]. Por internaciaj terminoj kun morfo- (el Gr.: μορφή [morphḗ]) estu uzata la radiko bent-, kiel ekz. unbénta "amorfa".
• #4: El tio estiĝis na-úmba "krei".

Bazaj / uráhari

Formoj	senco	deveno	parenco
ápri(#1)	cirklo	Ltv.: ap + r	Lit.: apie
gaskváli		Ĉer.: ga-sa-qua-lv
búrbo	bobelo	Lit.: burbulas, Ltv.: burbulis; Ast.: burbuya, Hisp.: burbuja
kójpko		Turk.: köpük 'scum, foam, bubble' ("ŝaŭmo, bobelo")
gíci(#2)	linio	Arm.: գիծ [gic]
góni(#3)(#4)	angulo	Gr.: γωνιά, γωνία [gôniá, gônía]
kóntu(#4)		Pl.: kąt	Ĉeĥ.: kout, Slvk.: kút, Ukr: кут [kut]
jajsápri(#5)	elipso	Rus.. яйцо [jajcó] + vidu supre	(1-a) Pl.: jajko, A.Sor.: jejo, Ma.Sor.: jajo.
jájersno	ovalo	derivaĵo de jaj- "ovo" kaj sufikso
jaj-ŋúpo		Pl./Ma.Sor.: jajko (apud jajo), Rus.: яйцо [jajcó] + vidu supre	Ger.: Ei
rúntojto		Keĉ.: runtu + A.Sor.: -ojty
kjúvo(Ĝ)	bulo	Ndl.: kluwen 'a ball of thread or yarn, a clew' ("fadenbulo, ??")
kólmi	perpendiklo	Ĉeĥ.: kolmý	Ĉeĥ.: kolmice
kúźlu	konuso	Ĉeĥ: kužel	Ĉeĥ: kuželka, kuželosečka, kuželový, Slvk.: kužeľ
liéri	cilindro	Fin.: lieriö	Fin.: liereä, liero
néhti(#6)	kojno	Kvn.: nehte [n'eçte]
néli(#7)	kvadrato	Fin.: neliö	Fin.: neljä "kvar", Est.: neli (gen. nelja)
nóksi	stelo	Ĉer.: no-ki-si
ŋódźo	kurbo	Mand.: ngoojoo 'a curve' ("kurbo")	Mand.: ngooji 'to turn, to curve' ("turni, kurbi")
semgóno(#8)	orto	kunmetaĵo el séma "sama" kaj góni "angulo"
tépi(#9)	angulo	Ind.: tepi
tíglu	rombo	Isl.: tígull
trájplo	krado	mikso el tíglu "rombo" kaj rápo "reto"
várhhu(#10)	pinto	Plb.: wârch(#L), varx(#W)	Pl.: wierch, wierzch, Rus.: верх [verx]
vort-góno	rektangulo	Cig.: vorta + vidu supre
vórti(#11)	rekto	Cig.(Lov.): vorta 'gerade'

• #1: Laŭ la rilato de Fin.: ympyrä 'circle' ("cirklo") al ympäri 'around' ("ĉirkaŭ"). Krome uzeblas por kunmetaĵoj kiel ekz. puolápri "duoncirklo" kaj okazas mikso kun na-dójna "turniĝi" al na-dájpra "cirkuli".
• #2: Deriveblas el tio apgíci "cirklo", pli malpli laŭ Arm.: շրջանագիծ [šrǰanagic] 'circle (a line, consisting of the set of all those points in a plane that are equally distant from another point)' ("cirklo (linio, konsistanta el la aro de ĉiuj ties punktoj en ebeno, kiuj estas egale distancaj de alia punkto)").
• #3: Atentu, ke ĉe la konstruo pri nombro-angulaĵoj la vorto neŭtriĝas, same kiel en la germana (die) Ecke "(la) angulo" kaj (das) Dreieck "(la) triangulo"!
• #4: Germane 'Ecke; Winkel'.
• #5: Laŭ Fer.: eggklingra, el egg kaj klingra.
• #6: El tio deriveblas nèhtidánti "kojnodento".
• #7: Ĝemelo néltu "kadro", kun aldona konsonanto.
• #8: Tio havas mallongan varianton sémgo "orto", kiu estas bazo por la rilata adjektivo sémga "orta". Pruntetraduko pli malpli laŭ Hind.: समकोण [samkoṇ].
• #9: Germane 'Ecke'.
• #10: Ankaŭ "supro (de monto)". Variantoj estas várku (pro inklino eviti hh [ĥ] post l, m, n kaj r), várśu (ś [ŝ] el la parenca Lit.: viršùs) kaj la maloftega várru.
• #11: El tio deriveblas ekz. puolvórti "duonrekto". Krome ĝia radiko estas "falsa amiko" de vorto, kiu estas tradukebla per sóno, mátei, kalámo, kelujvo.
• #Ĝ: Okazis ĝeneraligo de la senco.
• #L: Laŭ Libro.
• #W: Laŭ 'Wiktionary' ("Vikivortaro").

Afiksoj

-ersna

forma

Toĥ.B: ersna 'form, shape, beauty'

Trajtoj

Trajtoj	senco	deveno	parenco
belóka	kurba	Ind.: bélok
jíta		Ĉin.(Gab.): yit [jit]
kíra(#1)		Fin.: kyyry	Fin.: käyrä
kríva		Rus.: криво́й, Ukr.: криви́й, Blg.: крив	Pl.: krzywy, Ĉeĥ.: křivý, A.Sor.: křiwy, Ma.Sor.: kśiwy
gírda	ronda	Taĝ.: гирд [gird]
gúljojta(#2)		derivaĵo el gúljo "globo" kun sufikso
krúna		Kim: crwn 'round' ("ronda")	Mn.Irl.: cruind, Irl.: cruinn
rátama(#3)		Fin.: ratas & Lit.: ratas + sufikso	Ger.: Rad, Sans.: रथ॑ [rátha] 'Streitwagen, Wagen', Lat.: rota, Ltv.: ritenis, Lit.: rìsti (rìta(#4), rìto) 'rollen'. Ltv.: ritēt(#3), Mn.Irl.: reithid, rethid 'rennt, läuft'
jaj-ŋúpa	ovala, ovoforma	Pl./Ma.Sor.: jajko (apud jajo), Rus.: яйцо [jajcó] + vidu supre	Ger.: Ei
jájkojta(#5)		derivaĵo el jájko "ovo" + sufikso
kérva	akra	per ablaŭto el na-kírva "tranĉi"
kírvasna		el na-kírva kaj ásna "facila"
kírvemsa		el na-kírva kaj -ems- "-simila"
kirvíza		el na-kírva kaj ízo "gusto"
lájrwa	akuta	el na-lájra "akrigi", ablaŭte el na-lújra "tranĉi" kaj -wa
lájvra		eŭfonia simpligo de lájrwa
lápsa	ebena; plata	Hun.: lapos 'flat' ("plata; ebena")	Fin.: lape 'flat' ("plato")
ljázemsa	akra; akuta	el ljázo "klingo" kaj sufikso
ljáźa		el ljázo "klingo" kaj konsonantalterno
lójsa	glata	Dlm.: lois 'smooth' ("glata")
nársa	ebena	el nárso "ebeno", el Gronl.: narsaq
ojtáka		el ojtáki "ebeno"
skéva	oblikva	Sve.: skev, Dan.: skæv	Ger.: schief, Ndl.: scheef
tépa	angula	adjektivo el tépi "angulo"
várhha(#6)	pinta	el várhhu "pinto; supro (de monto)"
vórta	rekta	Cig.(Lov.): vorta 'gerade'

• #1: Variantoj kéjra kaj kújra.
• #2: Inspirita de A.Sor.: kulojty, Ma.Sor.: kulaty kaj Slvk.: guľatý.
• #3: Same kiel "ronda" baziĝas sur Lat.: rota "rado" (fakte rotundus), ĝi estiĝis el rátu "rado".
• #4: Bazo por na-ríta "ruli".
• #5: Laŭ A.Sor.: jejkojty 'eiförmig' ("ovala, ovoforma"), Ma.Sor: jajkaty, jajkowaty 'eiförmig' ("ovala, ovoforma").
• #6: Variantoj várka, várśa kaj malofte várra.

Anguloj / góniri

Formoj	senco
kum-tépi	triangulo
tir-góno(#1)
tir-kóntu(#2)
dor-góno(#3)	kvarangulo
vit-góno	kvinangulo
muc-góno	sesangulo
poŋ-góno	sepangulo
wal-góno	okangulo

• #1: Pli malpli laŭ Gr.: τρίγωνο [trígono]. La rilata muzikilo nomiĝas tirgónplo., do kun aldona sufikso.
• #2: Inspirita de Pl.: trójkąt 'triangle' ("triangulo").
• #3: Bonvolu atenti, ke kun alia numeralo la senco malsamas, nome nalgóno signifas "kvadrato" kaj nalgón- - "kvadrat-", kiel ekz. en nalgón-ćígo "kvadrat-metro".

Tridimensiaj formoj / kum-rozmítari ŋúpiri

gúljo(#1)	globo	Slvk.: guľa(#2)
gúndo	sfero	Arm.: գունդ [gund] 'sphere' ("sfero")
kvúti	kubo	Fin.: kuutio(#3)
śáśko(#4)		kvazaŭdiminutivo el śaś "ses"
ljaźsáwlo(#5)	piramido(#6)	kunmetaĵo el ljáźa "akra; akuta" kaj sáwli "kolono"
tlíśli(#7)	spiralo	Nav.: tłʼiish + l

• #1: El tio deriveblas ekz. puolgúljo "duonglobo", gúljojta "ronda" (inspirita de A.Sor.: kulojty, Ma.Sor.: kulaty kaj Slvk.: guľatý).
• #2: Influita de la simila Hung.: golyó.
• #3: Parencas Fin.: kuusi (kuute-) "ses", Est.: kuus (gen.: kuue), Hung.: hat. Simila rilato ekzistas en Pl.: sześcian, kiu estas kunmetaĵo.
• #4: Inspirita de la rilato de Fin.: kuutio "kubo" al kuusi (kuute-) "ses". Krome el tio deriveblas ekz. śáśkuti "risko", iel inspirita de Hung.: kockázat.
• #5: Laŭvorte "akuta kolono", inspirita de Pl.: ostrosłup.
• #6: La konstruaĵo nomiĝas ŋáplo, pli malpli laŭ Naŭ.: tzacualli 'pyramid' ("piramido"), el tzacua 'to close' ("fermi") kaj-lli.
• #7: Kreita el tlíśo "serpento", laŭ la rilato de Hind.: सर्पिल [sarpil] 'spiral' ("spiralo"), el सर्प [sarp] 'snake' ("serpento").

Edroj

ćandstínu(#1)	poliedro, pluredro	Per.: چند [čand] + Ukr.: стіна́ [stiná]
dorstínu(#2)	kvaredro, tetraedro	Kaz.: tört, Turk.: dört; Mong.: дөрвөн [dörwön] + vidu supre
nalstínu(#2)		Ĉerm.: nal, nalat & Tel.: nala-, nālugu, Tam.: நாலு [naalu(#K), nālu(#W)] + vidu supre
nájmu	oktaedro, okedro	Mong.: найм [najm]
walstínu(#3)		Ceb.: waló + vidu supre
pramstínu(#4)	kvinedro, pentaedro	Km.: ប្រាំ [pram] + vidu supre

• #1: Laŭ Ĉeĥ.: mnohostěn, Pl.: wielościan. La tiaforma ludilo nomiĝas díslo "ĵetpluredro, ludpluredro".
• #2: Laŭ Ĉeĥ.: čtyřstěn.
• #3: Laŭ Ĉeĥ.: osmistěn, Pl.: ośmiościan.
• #4: Laŭ Ĉeĥ.: pětistěn.
• #K: Laŭ 'Kauderwelsch'.
• #W: Laŭ 'Wiktionary' ("Vikivortaro").

Iloj / élori

gícelo	liniilo	derivaĵo el gíci "linio" kun sufikso
pérgelo	cirkelo	Turk.: pergel

Verboj / gèra-sónori

El "ŋúpi"

na-dusŋúpa	misformi, deformi	el prefikso kaj na-ŋúpa "formi"
na-kitŋúpetja, na-vekitŋúpa	aliformiĝi	el kíta "alia", na-ŋúpa "formi" kaj afikso
na-njoŋúpa	reformi	el prefikso kaj na-ŋúpa "formi"
na-ŋúpa	formi	el ŋúpi "formo"
na-ŋúpetja, na-veŋúpa	formiĝi	el na-ŋúpa "formi" kaj afikso
na-ŋuptjána	etendi	el na-ŋúpa "formi" kaj na-tjána "tiri"

Ceteraj

na-brúka	rompi; ŝiri	TokP.: bruk (brukim)
na-bújka	fleksi	Turk.: bükmek
na-háka	rompi	Taj.: หัก [hak(#K), hàk(#W)]
na-léma		A.Sor.: lemić
na-lápsintja	ebenigi; platigi	el lápsa "ebena; plata"
na-melápsa
na-lójsintja	glatigi	el lójsa "glata"
na-melójsa
na-pátra	faldi, kunfaldi	Keĉ.: pataray 'zusammenfalten'(#K)(#L) ("kunfaldi")
na-roztjána(#1)	streĉi	el roz- "dis-" kaj na-tjána "tiri"
na-rúpa(#2)	ŝiri	Fin.: repiä & Ger.: rupfen

• #1: Pli malpli laŭ Rus.: растяну́ть [rastjanút'] 'to stretch' ("streĉi").
• #2: Varianto na-répja "ŝiri".
• #K: Laŭ 'Kauderwelsch'.
• #L: Laŭ Libro.
• #W: Laŭ 'Wiktionary' ("Vikivortaro").

Al la sekva ĉapitro
17.09.2026